Δερματικό Απόστημα

Τι είναι το δερματικό απόστημα;

Το δερματικό απόστημα είναι ένα εξόγκωμα πάνω ή κάτω από την επιφάνεια του δέρματος. Περιέχει πύον ή διαυγές υγρό και τις περισσότερες φορές είναι αβλαβές χωρίς να αποτελεί απειλή για την υγεία.

Ωστόσο, τα μεγαλύτερα αποστήματα μπορεί να απαιτούν ιατρική παρέμβαση κι αν δεν αντιμετωπιστούν τότε μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές.

Ένα απόστημα δεν είναι το ίδιο πράγμα με μια κύστη. Αμφότερα είναι εξογκώματα γεμάτα υγρό, αλλά ένα απόστημα μολύνεται ενώ μια κύστη όχι. Ωστόσο, μια κύστη μπορεί να μολυνθεί και να μετατραπεί σε απόστημα.

Τα δερματικά αποστήματα μπορούν να εμφανιστούν σε όλο το σώμα, αλλά απαντώνται πιο συχνά στις ακόλουθες περιοχές:

• στις μασχάλες (πυώδης ιδραδενίτιδα)
• στη βάση της σπονδυλικής στήλης
• γύρω από τα γεννητικά όργανα και τον πρωκτό
• στο μαστό

Δερματικό απόστημα, δοθιήνας ή ψευδάνθρακας;

Πολλοί ασθενείς έρχονται στο ιατρείο λέγοντας ότι έχουν «βουζούνι». Η λαϊκή αυτή λέξη περιγράφει συνήθως τον δοθιήνα, που είναι στην ουσία ένα μικρό δερματικό απόστημα με αφετηρία έναν θύλακα τρίχας. Οι όροι μοιάζουν, όμως περιγράφουν διαφορετικά στάδια της ίδιας λοίμωξης:

• Θυλακίτιδα: επιφανειακή φλεγμονή γύρω από τη ρίζα μιας τρίχας. Μοιάζει με μικρά κόκκινα σπυράκια και συνήθως υποχωρεί μόνη της.
• Δοθιήνας: η λοίμωξη του θυλάκου βαθαίνει και σχηματίζεται ένα επώδυνο, σκληρό οζίδιο που σε λίγες μέρες αποκτά κίτρινη ή λευκή κορυφή. Εμφανίζεται συχνά σε αυχένα, μασχάλες, γλουτούς και μηρούς.
• Ψευδάνθρακας: αρκετοί δοθιήνες ενώνονται κάτω από το δέρμα και παροχετεύονται από περισσότερα στόμια. Συνοδεύεται συχνότερα από πυρετό και κακουχία.
• Δερματικό απόστημα: μια κοιλότητα με πύον μέσα στο δέρμα ή στον υποδόριο ιστό. Μπορεί να προέρχεται από δοθιήνα, από μολυσμένη κύστη ή από μια μικρή πληγή.

Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Η θυλακίτιδα και ένας μικρός δοθιήνας συχνά υποχωρούν με απλή φροντίδα. Ο ψευδάνθρακας και το μεγαλύτερο απόστημα χρειάζονται συνήθως ιατρική εκτίμηση και παροχέτευση.

Ποια είναι τα αίτια;

Τα δερματικά αποστήματα αναπτύσσονται για διάφορους λόγους, ωστόσο η πιο κοινή αιτία είναι η βακτηριακή μόλυνση.

Τα βακτήρια εισέρχονται συνήθως στο δέρμα μέσω ενός θύλακα τρίχας, κάποιο τραυματισμό ή κόψιμο στο δέρμα. Μερικές φορές σχηματίζονται αποστήματα γύρω από ένα ξένο αντικείμενο, όπως ένα θραύσμα ή ένα κομμάτι γυαλιού κολλημένο στο δέρμα.

Στα βακτήρια που μπορούν να προκαλέσουν αποστήματα από λοίμωξη περιλαμβάνονται τα εξής:

• staphylococcus aureus (S. aureus), γνωστό και ως χρυσίζων σταφυλόκοκκος
• στελέχη σταφυλόκοκκου που είναι ανθεκτικά σε ορισμένα αντιβιοτικά
• streptococcus pyogenes
• mycobacterium tuberculosis

Επίσης, τα δερματικά αποστήματα μπορεί να προκληθούν από λιγότερο συχνές αιτίες, όπως:

• μυκητιάσεις
• ιογενείς λοιμώξεις, όπως έρπης
• παρασιτικές λοιμώξεις

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;

Ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη δερματικών αποστημάτων είναι το εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (είτε από χρόνιες ασθένειες είτε από φάρμακα), επειδή η ικανότητα του σώματος να καταπολεμά τις λοιμώξεις είναι μειωμένη.

Οι ακόλουθες καταστάσεις αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη αποστημάτων:

• χρόνια θεραπεία με στεροειδή
• χημειοθεραπεία
• διαβήτης
• καρκίνος
• λύκος
• αιμοκάθαρση για νεφρική ανεπάρκεια
• HIV/AIDS
• δρεπανοκυτταρική αναιμία
• περιφερική αγγειακή νόσος
• νόσος του Crohn
• ελκώδης κολίτιδα
• σοβαρά εγκαύματα
• σοβαρό τραύμα
• ενδοφλέβια (IV) χρήση ναρκωτικών
• δερματικές ενέσεις από ιατρικές διαδικασίες, συνταγογραφούμενα φάρμακα ή τατουάζ
• υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• κάπνισμα

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Ένα εξόγκωμα στο δέρμα μπορεί να είναι απόστημα εφόσον:

• είναι στρογγυλό
• περιέχει πύον
• είναι επώδυνο, πρησμένο και έχει ερυθρό χρώμα
• είναι ζεστό στην αφή, πράγμα που σημαίνει ότι είναι πιθανό να έχει μολυνθεί
• διαθέτει ένα άνοιγμα στο κέντρο

Τα άτομα με μολυσμένο απόστημα μπορεί επίσης να έχουν πυρετό και πρησμένους λεμφαδένες.

Τα αποστήματα που δεν περιέχουν βακτήρια είναι συνήθως ανώδυνα και δεν παρουσιάζουν σημάδια μόλυνσης.

Πώς εξελίσσεται ένα δερματικό απόστημα και πώς σπάει

Ένα δερματικό απόστημα δεν εμφανίζεται έτοιμο από την πρώτη μέρα. Περνά από στάδια που μπορείτε να αναγνωρίσετε:

1. Σκληρό, κόκκινο εξόγκωμα: το δέρμα πονά, είναι ζεστό και σκληρό στην αφή. Το πύον δεν έχει ακόμη συγκεντρωθεί.
2. Ωρίμανση: μέσα σε λίγες ημέρες το κέντρο μαλακώνει. Αν το πιέσετε απαλά, νιώθετε ότι «κυματίζει» από κάτω. Συχνά εμφανίζεται λευκοκίτρινη κορυφή.
3. Αυτόματη διάνοιξη: το δέρμα στην κορυφή λεπταίνει και κάποια στιγμή ανοίγει μόνο του. Βγαίνει πύον, μερικές φορές με αίμα, και ο πόνος μειώνεται απότομα.

Όταν ένα απόστημα σπάσει μόνο του, πλύνετε απαλά την περιοχή με νερό και σαπούνι, καλύψτε με καθαρή γάζα και αλλάζετε τον επίδεσμο όσο υπάρχει εκροή. Αν η κοιλότητα είναι μεγάλη, αν το πύον συνεχίζει να βγαίνει μετά από λίγες ημέρες ή αν το κοκκίνισμα δεν υποχωρεί, χρειάζεται εξέταση. Συχνά μένει πύον μέσα που δεν μπορεί να βγει από ένα μικρό άνοιγμα.

Η αυτόματη διάνοιξη δεν είναι κάτι που πρέπει να περιμένετε πάση θυσία. Ένα μεγάλο, πολύ επώδυνο απόστημα παροχετεύεται με ασφάλεια και πολύ λιγότερη ταλαιπωρία από τον χειρουργό.

Πότε το δερματικό απόστημα είναι επείγον

Τα περισσότερα αποστήματα αντιμετωπίζονται προγραμματισμένα στο ιατρείο. Κάποια σημάδια όμως δείχνουν ότι η λοίμωξη απλώνεται πέρα από την κοιλότητα και χρειάζεστε εκτίμηση την ίδια μέρα:

• πυρετός, ρίγη ή έντονη αδιαθεσία
• κοκκίνισμα που απλώνεται γρήγορα γύρω από το απόστημα, σημάδι κυτταρίτιδας
• κόκκινες γραμμές που ξεκινούν από το απόστημα προς τη ρίζα του άκρου
• πόνος πολύ πιο έντονος από ό,τι δικαιολογεί η εμφάνιση του δέρματος, ή δέρμα που σκουραίνει
• απόστημα στο πρόσωπο, ιδιαίτερα γύρω από τη μύτη και τα μάτια, στο χέρι ή στα γεννητικά όργανα
• απόστημα σε άτομο με διαβήτη, ανοσοκαταστολή ή χημειοθεραπεία

Ένα επώδυνο πρήξιμο δίπλα στον πρωκτό αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση. Συχνά δεν είναι απλό απόστημα του δέρματος αλλά περιεδρικό απόστημα, που ξεκινά από αδένες του πρωκτού και χρειάζεται διαφορετικό χειρουργικό χειρισμό. Οι καταστάσεις αυτές ανήκουν στην επείγουσα χειρουργική και δεν πρέπει να περιμένουν.

Πώς γίνεται η διάγνωση του αποστήματος;

Συνήθως, το δερματικό απόστημα διαγιγνώσκεται κατά τη φυσική εξέταση του ασθενούς από ιατρό. Ενδέχεται να συλλεχθεί δείγμα πύου από το απόστημα και να αποσταλεί για ανάλυση για να διαπιστωθεί ενδεχόμενη βακτηριακή λοίμωξη και να προσδιοριστεί ο τύπος του βακτηρίου.

Δερματικό απόστημα ή μολυσμένη κύστη;

Ένα «σπυρί σαν κύστη» που μεγαλώνει, κοκκινίζει και πονά είναι πολύ συχνά μια σμηγματογόνος (επιδερμοειδής) κύστη που μολύνθηκε. Η διάκριση από ένα απλό δερματικό απόστημα έχει σημασία, γιατί αλλάζει το τι θα χρειαστεί μετά.

Ενδείξεις ότι πρόκειται για κύστη

• το εξόγκωμα υπήρχε για μήνες ή χρόνια χωρίς πόνο, πριν φλεγμάνει
• έχει ένα μικρό σκούρο πόρο στην κορυφή
• όταν ανοίγει βγάζει παχύρρευστο, λευκό υλικό με χαρακτηριστική οσμή
• έχει φλεγμάνει και στο παρελθόν στο ίδιο ακριβώς σημείο

Η κύστη έχει δικό της τοίχωμα, την κάψα. Στη φάση της φλεγμονής ο χειρουργός την παροχετεύει όπως κάθε απόστημα. Όσο όμως η κάψα παραμένει, η κύστη συνήθως ξαναγεμίζει και ξαναμολύνεται. Γι’ αυτό, όταν ηρεμήσει πλήρως η περιοχή, συνήθως μετά από μερικές εβδομάδες, προτείνεται η πλήρης αφαίρεσή της με μια μικρή προγραμματισμένη επέμβαση.

Περισσότερα για τις κύστεις, τα λιπώματα και άλλα εξογκώματα θα βρείτε στη σελίδα για τα ογκίδια δέρματος και τη σμηγματογόνο κύστη.

Ποια είναι η θεραπεία;

Η αντιμετώπιση ενός μολυσμένου ή επώδυνου δερματικού αποστήματος αφορά στον καθαρισμό του και κατόπιν στην επούλωσή του.

Ο ιατρός κάνει μια μικρή τομή προκειμένου να αποστραγγιστεί το απόστημα από το υγρό τομή, συνήθως υπό τοπική αναισθησία και στο χώρο του ιατρείου.

Στη συνέχεια, η κοιλότητα του αποστήματος ξεπλένεται με αλατούχο διάλυμα. Συνήθως, τα δερματικά αποστήματα αφήνονται ανοιχτά για να αποστραγγιστεί το πύον που έχει απομείνει στην πληγή.

Επίσης, στην περίπτωση αποστήματος από βακτηριακή λοίμωξη, χορηγείται αντιβίωση.

Γιατί δεν πρέπει να στύβετε ένα δερματικό απόστημα

Ο πειρασμός είναι μεγάλος: το απόστημα πονά, έχει «κεφάλι» και φαίνεται ότι με λίγη πίεση θα αδειάσει. Στην πράξη, το στύψιμο κάνει συνήθως περισσότερο κακό από καλό.

• Σπρώχνει το πύον βαθύτερα. Η πίεση σπάει τα όρια της κοιλότητας και τα μικρόβια περνούν στους γύρω ιστούς. Έτσι ένα περιορισμένο απόστημα μπορεί να γίνει κυτταρίτιδα.
• Δεν το αδειάζει πλήρως. Βγαίνει ένα μέρος του πύου και το υπόλοιπο μένει κλεισμένο, οπότε το απόστημα ξαναγεμίζει.
• Προσθέτει μικρόβια. Δάχτυλα, νύχια και βελόνες δεν είναι αποστειρωμένα.
• Αφήνει πιο άσχημη ουλή. Ο τραυματισμός του δέρματος γύρω από το απόστημα επηρεάζει την τελική εικόνα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο πρόσωπο. Η περιοχή γύρω από τη μύτη και το άνω χείλος έχει φλέβες που επικοινωνούν με το εσωτερικό του κρανίου, γι’ αυτό τα αποστήματα εκεί δεν πρέπει ποτέ να πιέζονται.

Δερματικό απόστημα: ζεστά επιθέματα, αλοιφές και φροντίδα στο σπίτι

Για ένα μικρό απόστημα χωρίς πυρετό και χωρίς κοκκίνισμα που απλώνεται, υπάρχει ασφαλής φυσική αντιμετώπιση στο σπίτι. Στόχος της δεν είναι να «διαλύσει» το πύον, αλλά να βοηθήσει το απόστημα να ωριμάσει και να παροχετευτεί.

Ζεστά επιθέματα

• βρέξτε μια καθαρή πετσέτα ή γάζα με ζεστό, όχι καυτό, νερό
• κρατήστε τη πάνω στο απόστημα για 10 έως 15 λεπτά
• επαναλάβετε 3 έως 4 φορές την ημέρα
• πλένετε τα χέρια πριν και μετά και χρησιμοποιείτε κάθε φορά καθαρό πανί

Η θερμότητα αυξάνει την αιματική ροή, ανακουφίζει τον πόνο και επιταχύνει την ωρίμανση. Ένα μικρό απόστημα συχνά ανοίγει μόνο του μέσα σε λίγες ημέρες.

Τι ισχύει για τις αλοιφές

Οι αντιβιοτικές αλοιφές δεν διεισδύουν μέσα στην κοιλότητα του αποστήματος, άρα δεν το θεραπεύουν. Μπορεί να έχουν θέση στην επιφανειακή περιποίηση, αφού ανοίξει, αν σας τις συστήσει ο ιατρός. Οι λεγόμενες «τραβηχτικές» αλοιφές χρησιμοποιούνται παραδοσιακά, δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν την παροχέτευση όταν το απόστημα είναι μεγάλο.

Τι να αποφύγετε

• βελόνες, ξυράφια ή οποιοδήποτε αυτοσχέδιο εργαλείο
• σφιχτούς επιδέσμους που κλείνουν το απόστημα
• παραδοσιακές «συνταγές» με ουσίες που μπορεί να ερεθίσουν ή να μολύνουν περισσότερο το δέρμα

Αν μετά από 3 έως 5 ημέρες φροντίδας το απόστημα μεγαλώνει ή ο πόνος αυξάνεται, η φροντίδα στο σπίτι δεν αρκεί.

Τομή και παροχέτευση αποστήματος: τι να περιμένετε στο ιατρείο

Η τομή και παροχέτευση είναι η βασική θεραπεία για ένα ώριμο δερματικό απόστημα. Είναι μια μικρή, γρήγορη πράξη, και η ανακούφιση έρχεται συνήθως αμέσως μετά.

Πότε τη συστήνει ο χειρουργός

• όταν το απόστημα έχει μαλακώσει και περιέχει πύον
• όταν είναι μεγάλο ή πολύ επώδυνο
• όταν η φροντίδα στο σπίτι δεν έφερε βελτίωση
• όταν έχει ανοίξει μόνο του αλλά δεν αδειάζει σωστά

Πώς γίνεται βήμα βήμα

Ο ιατρός καθαρίζει το δέρμα και κάνει τοπική αναισθησία. Επειδή ο φλεγμαίνων ιστός είναι πιο όξινος, η αναισθησία μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματική από ό,τι σε υγιές δέρμα, γι’ αυτό την εφαρμόζει περιμετρικά και περιμένει να δράσει. Ακολουθεί η τομή, η εκκένωση του πύου και το σπάσιμο των διαφραγμάτων μέσα στην κοιλότητα, ώστε να μη μείνουν κρυφοί θύλακοι. Όταν το απόστημα είναι βαθύ, μπορεί να τοποθετηθεί γάζα ή μικρή παροχέτευση για λίγες ημέρες.

Μετά την παροχέτευση

• ο πόνος μειώνεται σημαντικά από την ίδια μέρα
• μικρή εκροή υγρού για μερικές ημέρες είναι φυσιολογική
• ο επίδεσμος αλλάζει όπως σας δείξουν, συνήθως καθημερινά
• η επούλωση ολοκληρώνεται συνήθως σε 1 έως 3 εβδομάδες, ανάλογα με το μέγεθος

Αντιβίωση για δερματικό απόστημα: πότε χρειάζεται

Μια συχνή παρανόηση είναι ότι το δερματικό απόστημα «περνάει με αντιβίωση». Το πύον μέσα στην κοιλότητα έχει ελάχιστη αιμάτωση, έτσι το φάρμακο δεν φτάνει εκεί σε επαρκή ποσότητα. Γι’ αυτό η βασική θεραπεία είναι η παροχέτευση, και η αντιβίωση λειτουργεί συμπληρωματικά.

Όταν το απόστημα είναι βακτηριακό, ο ιατρός αποφασίζει για την αντιβίωση με βάση την εικόνα. Τη θεωρεί ιδιαίτερα απαραίτητη όταν:

• υπάρχει πυρετός ή κυτταρίτιδα γύρω από το απόστημα
• τα αποστήματα είναι περισσότερα από ένα ή υποτροπιάζουν
• το απόστημα βρίσκεται σε πρόσωπο, χέρι ή γεννητικά όργανα
• ο ασθενής έχει διαβήτη ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό
• η παροχέτευση δεν μπορεί να είναι πλήρης

Όταν η λοίμωξη υποτροπιάζει ή δεν ανταποκρίνεται, η καλλιέργεια του πύου δείχνει ποιο μικρόβιο ευθύνεται και αν είναι ανθεκτικό, όπως ορισμένα στελέχη σταφυλόκοκκου. Μην παίρνετε αντιβίωση που περίσσεψε από παλιότερη θεραπεία και μη διακόπτετε το σχήμα νωρίτερα από όσο σας είπαν, ακόμη κι αν νιώθετε καλύτερα.

Πώς μπορώ να προλάβω ένα απόστημα;

Οι πιθανότητες ανάπτυξης δερματικού αποστήματος μειώνονται διατηρώντας το δέρμα καθαρό και στεγνό.

Άλλα βήματα που συμβάλλουν στην πρόληψη δερματικών αποστημάτων είναι τα εξής:

• Συχνό πλύσιμο των χεριών
• Αποφυγή κοινής χρήσης πετσετών ή ξυραφιών
• Υγιεινή διατροφή κι αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ
• Διακοπή του καπνίσματος

Υποτροπιάζοντα δερματικά αποστήματα και διαβήτης

Ένα απόστημα μία φορά στη ζωή είναι συνηθισμένο. Όταν όμως εμφανίζονται ξανά και ξανά, αξίζει να αναζητηθεί η αιτία πίσω τους.

Συχνές αιτίες υποτροπών

• Φορεία σταφυλόκοκκου: το μικρόβιο ζει μόνιμα στη μύτη ή στο δέρμα και προκαλεί νέες λοιμώξεις. Ο ιατρός μπορεί να προτείνει πρόγραμμα εκρίζωσης του μικροβίου με ειδικά σαπούνια και ρινική αλοιφή, για εσάς και ενδεχομένως για την οικογένεια.
• Αρρύθμιστος διαβήτης: το υψηλό σάκχαρο εξασθενεί την άμυνα του δέρματος και καθυστερεί την επούλωση. Επαναλαμβανόμενα αποστήματα είναι μερικές φορές το πρώτο σημάδι αδιάγνωστου διαβήτη, γι’ αυτό συχνά ζητείται έλεγχος σακχάρου.
• Πυώδης ιδραδενίτιδα: χρόνια πάθηση με οζίδια και αποστήματα σε μασχάλες, βουβώνες και κάτω από το στήθος, που θέλει μακροχρόνια παρακολούθηση.
• Κύστη ή ξένο σώμα: μια κύστη που δεν αφαιρέθηκε ή ένα κομμάτι ξύλου ή γυαλιού συντηρούν τη λοίμωξη στο ίδιο σημείο.
• Κύστη κόκκυγος: αποστήματα που επανέρχονται ψηλά στη σχισμή των γλουτών οφείλονται συνήθως σε κύστη κόκκυγος και χρειάζονται διαφορετική θεραπεία.

Αν έχετε διαβήτη

Μη χρησιμοποιείτε θερμά επιθέματα στα πόδια χωρίς ιατρική συμβουλή, γιατί η μειωμένη αισθητικότητα αυξάνει τον κίνδυνο εγκαύματος. Ελέγχετε καθημερινά τα πέλματα και ενημερώνετε έγκαιρα τον ιατρό για κάθε κοκκίνισμα ή πρήξιμο. Η καλή ρύθμιση του σακχάρου είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης.

Δερματικό συρίγγιο μετά από απόστημα

Κάποιες φορές το απόστημα φαίνεται να κλείνει, αλλά ένα μικρό στόμιο συνεχίζει να βγάζει υγρό ή πύον για εβδομάδες. Αυτό συνήθως σημαίνει ότι έχει σχηματιστεί δερματικό συρίγγιο: ένα στενό κανάλι επενδυμένο με ιστό που δεν αφήνει την πληγή να επουλωθεί.

Συνήθεις αιτίες είναι η ατελής παροχέτευση, ένα υπόλειμμα κάψας κύστης, κάποιο ξένο σώμα ή ένα ράμμα από παλαιότερη επέμβαση, η πυώδης ιδραδενίτιδα, και σπανιότερα φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου. Όταν το στόμιο βρίσκεται κοντά στον πρωκτό, πιθανότερο είναι το περιεδρικό συρίγγιο, που χρειάζεται εξειδικευμένο χειρισμό για την προστασία του σφιγκτήρα.

Ένα δερματικό συρίγγιο σπάνια κλείνει με αντιβίωση ή αλοιφές. Η θεραπεία είναι συνήθως μια μικρή χειρουργική επέμβαση που αφαιρεί ή ανοίγει ολόκληρο το κανάλι, ώστε η περιοχή να επουλωθεί από τον πυθμένα. Το δερματικό απόστημα και οι επιπλοκές του αποτελούν μέρος των παθήσεων δέρματος και μαλακών μορίων που αντιμετωπίζει ο Δρ. Καλοχριστιανάκης. Αν κάποιο απόστημα δεν κλείνει ή επανέρχεται, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για εξέταση στο ιατρείο στο Μαρούσι ή στο Ηράκλειο Κρήτης.

Συχνές ερωτήσεις