Σπίλοι

Τι είναι οι σπίλοι;

Οι σπίλοι είναι καφέ ή μαύρες αναπτύξεις, συνήθως στρογγυλές ή ωοειδείς, που εμφανίζονται οπουδήποτε στο δέρμα. Μπορεί να είναι τραχείς ή λείοι, μεμονωμένοι ή πολλαπλοί.

Οι περισσότεροι σπίλοι εμφανίζονται στην ηλικία των 20 ετών, αν και ορισμένοι σπίλοι μπορεί να εμφανιστούν αργότερα στη ζωή. Οι περισσότεροι ενήλικες έχουν από 10 έως 40 σπίλους. Επειδή έχουν διάρκεια ζωής περίπου 50 ετών, οι σπίλοι μπορεί να εξαφανιστούν από μόνοι τους με την πάροδο του χρόνου.

Η έκθεση στον ήλιο και η κληρονομικότητα παίζουν ρόλο στην ανάπτυξη των σπίλων. Τα άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν σπίλους.

Ποια είδη υπάρχουν;

Τα κυριότερα είδη σπίλων είναι τα εξής:

• Επίκτητοι σπίλοι: Οι επίκτητοι σπίλοι εμφανίζονται κατά την παιδική ηλικία ή την ενήλικη ζωή. Είναι καλοήθεις (μη καρκινικές) βλάβες και πολύ σπάνια έχει παρατηρηθεί να μεταβάλλονται σε μελάνωμα.
• Συγγενείς σπίλοι: Εμφανίζονται κατά τη γέννηση ή στην πρώιμη βρεφική ηλικία. Είναι ασυνήθιστοι και εμφανίζονται μόνο στο 1% έως 2% όλων των νεογνών. Οι εν λόγω σπίλοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εξελιχθούν σε μελάνωμα από τους σπίλους που εμφανίζονται αργότερα στη ζωή. Ο κίνδυνος ανάπτυξης μελανώματος σχετίζεται άμεσα με το μέγεθος του συγγενούς σπίλου. Οι συγγενείς σπίλοι με διάμετρο μεγαλύτερη από οκτώ χιλιοστά, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να καταστούν καρκινικοί. Έχουν καφέ χρώμα και είναι επίπεδοι ή ελαφρώς ψηλαφητοί. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, γίνονται πιο σκούροι και μεγαλώνουν σε μέγεθος.
• Δυσπλαστικοί σπίλοι: Έχουν μέγεθος μεγαλύτερο από την επιφάνεια μιας γόμας μολυβιού και έχουν ακανόνιστο σχήμα. Οι δυσπλαστικοί σπίλοι τείνουν να έχουν ανομοιόμορφο χρώμα με σκούρα καφέ κέντρα και πιο ανοιχτόχρωμα, ανομοιόμορφα άκρα. Οι εν λόγω σπίλοι τείνουν να είναι κληρονομικοί και όσοι τους εμφανίζουν μπορεί να μπορεί να έχουν περισσότερους από 100 σπίλους. Οι δυσπλαστικοί σπίλοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα ανάπτυξης κακοήθους μελανώματος. Γι’ αυτό κι οποιαδήποτε αλλαγή παρατηρηθεί σε αυτούς, πρέπει να ελέγχεται από δερματολόγο.
• Κυανοί σπίλοι: Ονομάζονται έτσι από το χαρακτηριστικό μπλε-γκρι έως μπλε-μαύρο χρώμα τους. Μπορεί να εμφανιστούν τόσο κατά τη γέννηση όσο κι αργότερα στη ζωή. Εντοπίζονται πιο συχνά στο κεφάλι και τον λαιμό, πάνω από τον κόκκυγα, στο πίσω μέρος των χεριών και στα πόδια. Ωστόσο, εμφανίζονται και σε άλλες περιοχές του σώματος. Οι περισσότεροι είναι καλοήθεις αν και υπάρχει πιθανότητα να καταστούν καρκινικοί.
• Σπίλοι Spitz: Έχουν συχνά κοινά χαρακτηριστικά με το μελάνωμα, ωστόσο οι σπίλοι Spitz είναι καλοήθεις. Τις περισσότερες φορές εμφανίζονται ως ένα ροζ, ανασηκωμένο εξόγκωμα, ενώ άλλες είναι ερυθροί, κυανοί ή μέλανες. Αναπτύσσονται στο πρόσωπο, το λαιμό και τα πόδια, αλλά μπορούν επίσης να εντοπιστούν στο χέρι, τους ώμους ή τον κορμό. Αναπτύσσονται γρήγορα και μπορούν να αποκτήσουν μέγεθος ενός (1) εκατοστού μέσα σε έξι μήνες. Μετά από αρκετά χρόνια, μπορεί ακόμη και να μικρύνουν ή να εξαφανιστούν. Αναπτύσσονται συχνότερα σε άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα και είναι πιο κοινά σε νεότερο πληθυσμό.

Ο κανόνας ABCDE για τους σπίλους, με απλά λόγια

Οι δερματολόγοι χρησιμοποιούν πέντε απλά κριτήρια για να ξεχωρίσουν μια συνηθισμένη ελιά από μια ελιά που χρειάζεται έλεγχο. Τα γράμματα προέρχονται από αγγλικές λέξεις, η ιδέα όμως είναι απλή και μπορείτε να την εφαρμόσετε μπροστά στον καθρέφτη.

• A, Ασυμμετρία: αν χωρίσετε νοερά την ελιά στη μέση, οι δύο μισές δεν μοιάζουν μεταξύ τους.
• B, Όρια: τα άκρα είναι ακανόνιστα, οδοντωτά ή θολά, σαν να «απλώνει» η χρωστική στο γύρω δέρμα, αντί για καθαρό, στρογγυλό περίγραμμα.
• C, Χρώμα: υπάρχουν πολλές αποχρώσεις στην ίδια ελιά, καφέ, μαύρο, κόκκινο, γκρίζο ή λευκό, αντί για ένα ομοιόμορφο χρώμα.
• D, Διάμετρος: μεγαλύτερη από περίπου 6 χιλιοστά, όσο η γόμα ενός μολυβιού. Μικρότερες ελιές δεν εξαιρούνται όμως αν έχουν τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά.
• E, Εξέλιξη: οποιαδήποτε αλλαγή στο μέγεθος, στο σχήμα, στο χρώμα ή στο ύψος, ή νέα συμπτώματα όπως φαγούρα, κρούστα ή αιμορραγία.

Από τα πέντε, το πιο χρήσιμο στην πράξη είναι η εξέλιξη. Μια ελιά που αλλάζει θέλει έλεγχο, ακόμη κι αν φαίνεται μικρή.

Το σημάδι του «ασχημόπαπου»

Οι σπίλοι ενός ανθρώπου συνήθως μοιάζουν μεταξύ τους, σαν να ανήκουν στην ίδια οικογένεια. Μια ελιά που ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες, πιο σκούρα, πιο μεγάλη ή με διαφορετικό σχήμα, είναι λόγος για εξέταση. Το ίδιο ισχύει για μια καινούρια ελιά που εμφανίζεται μετά τη μέση ηλικία.

Δερματοσκόπηση σπίλων από δερματολόγο

Το γυμνό μάτι έχει όρια. Ο δερματολόγος εξετάζει τους σπίλους με το δερματοσκόπιο, ένα φωτιζόμενο μεγεθυντικό όργανο που δείχνει τη δομή της χρωστικής κάτω από την επιφάνεια του δέρματος. Η εξέταση είναι ανώδυνη, δεν χρειάζεται καμία προετοιμασία και βοηθά να ξεχωρίσει μια αθώα ελιά από μια ελιά που πρέπει να αφαιρεθεί.

Σε ανθρώπους με πολλούς σπίλους, δυσπλαστικούς σπίλους ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος, ο δερματολόγος μπορεί να προτείνει ψηφιακή χαρτογράφηση. Οι ελιές φωτογραφίζονται και συγκρίνονται σε κάθε επόμενη επίσκεψη, ώστε να φανεί έγκαιρα κάθε αλλαγή.

Ο ρόλος του χειρουργού έρχεται μετά. Όταν ο δερματολόγος κρίνει ότι ένας σπίλος πρέπει να αφαιρεθεί, ή όταν μια ελιά ενοχλεί μηχανικά, ο χειρουργός αναλαμβάνει την εκτομή με τρόπο που εξασφαλίζει σωστή ιστολογική εξέταση και καλό αισθητικό αποτέλεσμα. Η συνεργασία των δύο ειδικοτήτων δίνει στον ασθενή ασφάλεια.

Φεύγουν μόνο με αφαίρεση;

Ναι. Δεν συνιστάται η χρήση κάποιου είδους μη συνταγογραφούμενου προϊόντος που καίει, παγώνει ή χρησιμοποιεί λέιζερ για να αφαιρέσει δερματικές αναπτύξεις, όπως οι σπίλοι και οι φακίδες. Η χρήση αντίστοιχων προϊόντων εγκυμονεί τον κίνδυνο μόλυνσης.

Ποια τα αίτια δημιουργίας;

Οι σπίλοι εμφανίζονται όταν τα κύτταρα που είναι υπεύθυνα για τη μελάγχρωση του δέρματος, γνωστά ως μελανοκύτταρα, αναπτύσσονται σε ομάδες αντί να απλώνονται σε όλο το δέρμα.

Ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία για αντιμετώπιση;

Ένας κοινός, φυσιολογικός σπίλος του δέρματος δεν χρειάζεται να αφαιρεθεί. Αν ωστόσο υπάρχει μεταβολή στο μέγεθος, το χρώμα και το σχήμα του σπίλου, τότε ενδέχεται να χρειαστεί η αφαίρεσή του, καθώς συνιστά προειδοποιητικό σημάδι για καρκίνο του δέρματος.

Η αφαίρεση σπίλων διαρκεί μόνο μικρό χρονικό διάστημα και συνήθως γίνεται σε εξωτερικά ιατρεία.

Υπάρχουν δυο τρόποι αφαίρεσης σπίλων:

• Αφαίρεση με χρήση laser: Προκρίνεται σε περιπτώσεις καλοήθους σπίλου που επιλέγεται η αφαίρεσή του για λόγους αισθητικούς.
• Χειρουργική εκτομή: Επιλέγεται σε περιπτώσεις σπίλων που είναι ύποπτοι να καταστούν κακοήθεις. Μετά την εκτομή τους αποστέλλονται προς ιστοπαθολογική εξέταση (βιοψία).

Αφαίρεση ελιάς με χειρουργική εκτομή

Όπως και σε άλλες παθήσεις δέρματος και μαλακών μορίων, η χειρουργική εκτομή προτιμάται όταν ένας σπίλος είναι ύποπτος ή όταν χρειαζόμαστε σίγουρη διάγνωση. Γίνεται με τοπική αναισθησία, χωρίς νηστεία και χωρίς νοσηλεία.

Τι γίνεται κατά την επέμβαση

1. Ο χειρουργός σημαδεύει την ελιά και σχεδιάζει γύρω της μια ελλειπτική τομή, σαν μικρό φύλλο, με κατεύθυνση που ακολουθεί τις φυσικές γραμμές του δέρματος.
2. Γίνεται τοπική αναισθησία. Μετά το αρχικό τσίμπημα η περιοχή μουδιάζει.
3. Αφαιρείται ολόκληρος ο σπίλος μαζί με ένα λεπτό περιθώριο φυσιολογικού δέρματος γύρω του και σε βάθος, ώστε ο παθολογοανατόμος να δει όλη τη βλάβη.
4. Το δέρμα συρράπτεται, συχνά με ενδοδερμικό ράμμα, και τοποθετείται επίδεσμος.

Για μία ελιά η διαδικασία ολοκληρώνεται συνήθως σε περίπου μισή ώρα. Η τομή είναι πάντα μακρύτερη από την ίδια την ελιά, περίπου τρεις φορές σε μήκος, γιατί έτσι το δέρμα κλείνει επίπεδα, χωρίς «αυτάκια» στις άκρες. Ενημερώστε από πριν τον ιατρό αν παίρνετε αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα.

Επιφανειακή αφαίρεση ή πλήρης εκτομή;

Σε ανασηκωμένες ελιές που ο δερματολόγος έχει κρίνει καλοήθεις, υπάρχει και η επιφανειακή αφαίρεση με ξύρισμα (shave excision). Η ελιά «κόβεται» στο επίπεδο του δέρματος, χωρίς ράμματα, και ο ιστός στέλνεται κι αυτός για ιστολογική. Είναι γρήγορη και αφήνει μικρό σημάδι, όμως μέρος της ελιάς μένει σε βάθος, οπότε η χρωστική μπορεί να ξαναβγεί. Σε επίπεδο ή ύποπτο σπίλο προτιμάται πάντα η πλήρης εκτομή, που δίνει στον παθολογοανατόμο όλη τη βλάβη και καθαρά όρια. Η επιλογή γίνεται μαζί σας, με βάση την εικόνα της ελιάς, το σημείο και το αισθητικό αποτέλεσμα που σας ενδιαφέρει.

Πού γίνεται

Η εκτίμηση γίνεται στο ιατρείο στο Μαρούσι ή στο Ηράκλειο Κρήτης, και οι περισσότερες απλές εκτομές ολοκληρώνονται με τοπική αναισθησία. Πολλαπλές ή μεγαλύτερες εκτομές, ή εκτομές σε δύσκολα σημεία, μπορεί να προγραμματιστούν σε χειρουργική αίθουσα στο Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center, όπου ο Δρ. Καλοχριστιανάκης είναι Διευθυντής της ΣΤ΄ Χειρουργικής Κλινικής. Την εκπαίδευση και την εμπειρία του θα τις βρείτε στο βιογραφικό του ιατρού.

Τι να έχετε μαζί σας

• Τη γνωμάτευση ή τις φωτογραφίες της δερματοσκόπησης, αν σας έχει ήδη εξετάσει δερματολόγος.
• Παλαιότερες ιστολογικές από ελιές που έχουν αφαιρεθεί.
• Τη λίστα με τα φάρμακά σας, ιδίως αντιπηκτικά ή ασπιρίνη.
• Πληροφορία για χηλοειδή ή αλλεργία σε τοπικά αναισθητικά.

Φορέστε άνετα ρούχα που αφήνουν εύκολα ακάλυπτο το σημείο. Μετά την εκτομή μπορείτε συνήθως να οδηγήσετε και να επιστρέψετε στις δραστηριότητές σας την ίδια μέρα.

Γιατί όχι καυτηριασμός σε ύποπτο σπίλο

Ο καυτηριασμός, το laser και η κρυοθεραπεία καταστρέφουν τον ιστό της ελιάς επιτόπου. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα όταν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία: δεν μένει τίποτα για να εξεταστεί στο μικροσκόπιο.

• Χάνεται η διάγνωση. Αν ο σπίλος ήταν δυσπλαστικός ή πρώιμο μελάνωμα, κανείς δεν θα το μάθει.
• Μπορεί να μείνουν κύτταρα σε βάθος. Η επιφάνεια φαίνεται καθαρή, όμως μελανοκύτταρα μπορεί να παραμείνουν από κάτω.
• Δυσκολεύει τον μελλοντικό έλεγχο. Αν η χρωστική ξαναβγεί στο ίδιο σημείο, η εικόνα της στο δερματοσκόπιο μπορεί να μοιάζει ανησυχητική και να μπερδέψει την αξιολόγηση.

Γι’ αυτό το laser έχει θέση μόνο σε σπίλους που ο δερματολόγος έχει ήδη κρίνει με βεβαιότητα καλοήθεις και αφαιρούνται για αισθητικούς λόγους. Σε κάθε ελιά που έχει αλλάξει, ματώνει ή απλώς σας προβληματίζει, η σωστή επιλογή είναι η εκτομή με ιστολογική εξέταση. Το ίδιο ισχύει και για σκουρόχρωμα ογκίδια δέρματος, που μερικές φορές μοιάζουν με ελιές.

Ιστολογική εξέταση του σπίλου: τι σημαίνει το αποτέλεσμα

Ο σπίλος που αφαιρείται στέλνεται πάντα στον παθολογοανατόμο. Η απάντηση έρχεται συνήθως σε μία έως δύο εβδομάδες και τη συζητάτε με τον χειρουργό, συχνά όταν αφαιρούνται τα ράμματα. Το αποτέλεσμα μπορεί να γράφει:

• Καλοήθης σπίλος, για παράδειγμα συνδεσμικός, ενδοδερμικός ή σύνθετος: δεν χρειάζεται τίποτα άλλο πέρα από τον συνήθη έλεγχο του δέρματος.
• Δυσπλαστικός ή άτυπος σπίλος, με ήπια, μέτρια ή σοβαρή ατυπία: ανάλογα με τον βαθμό και με το αν η βλάβη αφαιρέθηκε πλήρως, συστήνεται απλή παρακολούθηση ή μικρή επανεκτομή για ευρύτερο όριο.
• Μελάνωμα: το πάχος της βλάβης, που αναφέρεται στην απάντηση, καθορίζει τα επόμενα βήματα. Συνήθως ακολουθεί ευρύτερη εκτομή γύρω από την ουλή και συντονισμός με δερματολόγο και ογκολόγο.

Η απάντηση περιέχει όρους που ανησυχούν άδικα αν διαβαστούν χωρίς εξήγηση. Ζητήστε να σας εξηγηθεί κάθε γραμμή. Αν έχετε ήδη σύσταση για νέα επέμβαση και θέλετε να είστε σίγουροι, μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη χειρουργού πριν προχωρήσετε.

Φροντίδα της ουλής μετά την αφαίρεση ελιάς

Η ουλή είναι το μόνο που θα θυμίζει την επέμβαση. Με σωστή φροντίδα, στις περισσότερες περιπτώσεις καταλήγει σε μια λεπτή, ανοιχτόχρωμη γραμμή.

• Πρώτες 24 έως 48 ώρες: κρατήστε τον επίδεσμο καθαρό και στεγνό. Ο ήπιος πόνος ελέγχεται συνήθως με απλό αναλγητικό.
• Ντους: επιτρέπεται μετά από αυτό το διάστημα, χωρίς τρίψιμο. Στεγνώνετε ταμπονάροντας.
• Θάλασσα και πισίνα: καλύτερα να περιμένετε να αφαιρεθούν τα ράμματα και να κλείσει πλήρως το τραύμα.
• Ράμματα: αφαιρούνται συνήθως σε 5 έως 14 ημέρες, νωρίτερα στο πρόσωπο, αργότερα στην πλάτη και στα πόδια.
• Κίνηση: σε πλάτη, ώμους και αρθρώσεις αποφύγετε απότομες κινήσεις και βάρη για 2 έως 3 εβδομάδες, ώστε η ουλή να μη φαρδύνει.
• Μετά το κλείσιμο: τζελ ή ταινίες σιλικόνης για μερικούς μήνες βοηθούν την ουλή να μαλακώσει και να ισιώσει.

Επικοινωνήστε με τον ιατρό αν το τραύμα κοκκινίσει έντονα, ζεσταθεί, βγάλει πύον ή αν έχετε πυρετό. Μια επιμόλυνση που αφήνεται χωρίς φροντίδα μπορεί, σπάνια, να εξελιχθεί σε δερματικό απόστημα. Αν γνωρίζετε ότι κάνετε χηλοειδή, αναφέρετέ το πριν από την επέμβαση, γιατί επηρεάζει την επιλογή της τεχνικής.

Ήλιος, σπίλοι και πρόληψη

Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι ο παράγοντας που μπορούμε να ελέγξουμε. Τα ηλιακά εγκαύματα, ιδίως στην παιδική ηλικία, σχετίζονται με περισσότερους σπίλους και με μεγαλύτερο κίνδυνο μελανώματος αργότερα στη ζωή. Στην Ελλάδα, με ήλιο σχεδόν όλο τον χρόνο, η προστασία δεν αφορά μόνο το καλοκαίρι.

• Αντηλιακό ευρέος φάσματος με δείκτη τουλάχιστον 30, σε επαρκή ποσότητα, με ανανέωση κάθε 2 ώρες και μετά το κολύμπι.
• Σκιά τις μεσημεριανές ώρες, περίπου από τις 11 το πρωί έως τις 4 το απόγευμα.
• Καπέλο με γείσο, γυαλιά ηλίου και ρούχα που καλύπτουν.
• Καθόλου solarium.

Αυτοεξέταση μία φορά τον μήνα

Σε καλό φως, μπροστά σε ολόσωμο καθρέφτη και με έναν μικρό καθρέφτη χειρός, ελέγξτε όλο το σώμα: πλάτη, τριχωτό της κεφαλής, πατούσες, ανάμεσα στα δάχτυλα, κάτω από τα νύχια. Φωτογραφίστε με το κινητό τις ελιές που σας απασχολούν, με έναν χάρακα δίπλα, για να τις συγκρίνετε μετά από λίγους μήνες. Ζητήστε από κάποιον δικό σας να κοιτάξει τα σημεία που δεν βλέπετε. Αν έχετε πολλούς σπίλους, ανοιχτόχρωμο δέρμα ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος, ο τακτικός έλεγχος από δερματολόγο είναι ιδιαίτερα χρήσιμος.

Σπίλοι σε παιδιά

Στα παιδιά οι νέες ελιές είναι αναμενόμενες. Οι περισσότεροι επίκτητοι σπίλοι εμφανίζονται στην παιδική και εφηβική ηλικία και μεγαλώνουν αναλογικά με το παιδί. Αυτό από μόνο του δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας.

• Συγγενείς σπίλοι: όσοι υπάρχουν από τη γέννηση παρακολουθούνται από δερματολόγο, ιδίως οι μεγάλοι. Η απόφαση για αφαίρεση εξατομικεύεται και σπάνια είναι επείγουσα.
• Σπίλοι Spitz: είναι πιο συχνοί σε παιδιά και νεαρά άτομα. Επειδή μπορεί να μοιάζουν με μελάνωμα, η αντιμετώπισή τους καθορίζεται από τον δερματολόγο.
• Ελιές σε σημεία τριβής: μια ελιά στη ζώνη, στον γιακά ή στο τριχωτό που τραυματίζεται συχνά μπορεί να αφαιρεθεί προγραμματισμένα, για άνεση.

Σε μικρά παιδιά η αφαίρεση, όταν χρειάζεται, γίνεται συχνά σε παιδοχειρουργικό περιβάλλον, με μέθη ή γενική αναισθησία. Σε εφήβους που συνεργάζονται, μια απλή εκτομή γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία, όπως και στους ενήλικες. Το σημαντικότερο που μπορούν να κάνουν οι γονείς είναι να προστατεύουν το παιδί από τα εγκαύματα και να προσέχουν αν κάποια ελιά αλλάζει γρηγορότερα από τις άλλες.

Συχνές ερωτήσεις