Αιμορροΐδες

Τι είναι οι αιμορροΐδες;

Οι αιμορροΐδες, ή αιμορροϊδικοί όζοι, αποτελούν ογκίδια του φλεβικού ιστού, τα οποία σχηματίζονται στην έξοδο του πρωκτού. Όταν αυτές πάσχουν και προεξέχουν του πρωκτικού σωλήνα, τότε είμαστε αντιμέτωποι με αιμορροϊδοπάθεια.

Ο πρωκτός είναι το τελικό τμήμα του εντερικού σωλήνα και έχει ιδιαίτερα πλούσια αιμάτωση. Συγκεκριμένα οι πολυάριθμες φλέβες τις περιοχής σχηματίζουν ένα φλεβικό πλέγμα που περιβάλλει τον πρωκτό.

Για να διαταθούν οι φλέβες του πρωκτού και να σχηματιστούν οι αιμορροΐδες πρέπει να προηγηθούν συνθήκες αυξημένης πίεσης στην περιοχή, όπως για παράδειγμα συμβαίνει κατά τη διάρκεια δύσκολων κενώσεων σε ένα δυσκοίλιο ασθενή. Η αυξημένη πίεση στον πρωκτό κατά την κένωση έχει σαν αποτέλεσμα τη διάταση των αιμορροΐδων. Αν αυτό συμβαίναι συχνά και επαναλαμβανόμενα, τότε η διάταση γίνεται μόνιμη και δημιουργούνται μόνιμα διατεταμένες αιμορροΐδες.

Τι είναι οι εσωτερικές και τι οι εξωτερικές αιμορροΐδες;

Οι αιμορροΐδες διακρίνονται σε εσωτερικές και εξωτερικές ανάλογα με το αν προέρχονται από φλέβες στο εσωτερικό τμήμα του πρωκτού, ή στο δέρμα που περιβάλλει τον πρωκτό.

Ποιοι οι βαθμοί που διακρίνονται οι αιμορροΐδες;

Επίσης οι αιμορροϊδες διακρίνονται σε πρώτου έως και τετάρτου βαθμού:

1ου βαθμού
ονομάζονται οι αιμορροΐδες όταν περιορίζονται στο εσωτερικό του ορθού. Δεν είναι εμφανείς εξωτερικά, παρά μόνο κατά την ορθοσκόπηση.

2ου βαθμού
ονομάζονται οι αιμορροΐδες όταν προπίπτουν (βγαίνουν) μόνο κατά την αφόδευση και ανατάσσονται από μόνες τους στο τέλος της κένωσης.

3ου βαθμού
ονομάζονται οι αιμορροΐδες που βγαίνουν κατά την αφόδευση, αλλά ανατάσσονται μόνο με τη βοήθεια του χεριού.

4ου βαθμού
ονομάζονται οι αιμορροΐδες που είναι μονίμως προπίπτουσες (εξέχουν) και δεν μπορούν να αναταχθούν στο ορθό.

Ποια τα αίτια των αιμορροΐδων;

Οπως προαναφέρθηκε, για να σχηματιστούν αιμορροϊδικοί όζοι πρέπει να υπάρχει χρόνια αύξηση στην πίεση των φλεβών του πρωκτού. Η συνηθέστερη αιτία είναι η χρόνια δυσκοιλιότητα. Άλλα αίτια είναι η παχυσαρκία, η εγκυμοσύνη, αλλεπάλληλες διαρροϊκές κενώσεις, η πολύ έντονη γυμναστική με βάρη, ο χρόνιος έντονος βήχας και η παραμονή για πολύ ώρα στην τουαλέτα κατά την αφόδευση. Επίσης, διατροφικοί παράγοντες όπως η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ και τα καυτερά-πικάντικα πιάτα σχετίζονται με την εκδήλωση της αιμορροϊδοπάθειας. Ακόμα, ασθενείς που παραμένουν για πολύ ώρα σε καθιστή θέση, όπως για παράδειγμα οι επαγγελματίες οδηγοί, ταλαιπωρούνται συχνά από αιμορροϊδοπάθεια, ενώ κάποιο ρόλο φαίνεται να παίζει η κληρονομικότητα.

Αιμορροΐδες στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό

Η εγκυμοσύνη είναι από τις πιο συχνές αφορμές για την εμφάνιση αιμορροΐδων. Η μήτρα που μεγαλώνει πιέζει τις φλέβες της πυέλου, ο όγκος του αίματος αυξάνεται και οι ορμόνες της κύησης χαλαρώνουν τα τοιχώματα των φλεβών. Παράλληλα το έντερο γίνεται πιο αργό, οπότε η δυσκοιλιότητα είναι συχνή. Τα συμπτώματα εμφανίζονται κυρίως στο τρίτο τρίμηνο και αμέσως μετά τον τοκετό, λόγω της έντονης προσπάθειας των ωθήσεων.

Τα καλά νέα: στις περισσότερες γυναίκες οι αιμορροΐδες βελτιώνονται σημαντικά τους πρώτους μήνες μετά τη γέννα. Γι’ αυτό η αντιμετώπιση στην εγκυμοσύνη είναι σχεδόν πάντα συντηρητική:

• φυτικές ίνες, άφθονα υγρά και ήπια σωματική δραστηριότητα, εφόσον το επιτρέπει ο μαιευτήρας,
• καθιστικά λουτρά με χλιαρό νερό,
• ξεκούραση στο αριστερό πλάι, που μειώνει την πίεση στις φλέβες της πυέλου,
• αλοιφές ή υπακτικά μόνο αφού τα εγκρίνει ο θεράπων μαιευτήρας.

Η επέμβαση αναβάλλεται συνήθως για μετά τον τοκετό. Εξαίρεση αποτελεί η πολύ επώδυνη θρομβωμένη εξωτερική αιμορροΐδα, που μπορεί να αντιμετωπιστεί με τοπική αναισθησία ακόμη και κατά την κύηση.

RAR: σύγχρονη αντιμετώπιση αιμορροΐδων (στα αγγλικά)

Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;

Ο συνηθέστερος τρόπος να εκδηλωθούν οι αιμορροΐδες είναι να δούμε λίγο αίμα στο χαρτί υγείας, ή να εμφανιστεί μία μαλακή διόγκωση στην περιοχή του πρωκτού μετά από μία εργώδη κένωση . Οι αιμορροΐδες μπορούν να δημιουργήσουν αίσθημα ενόχλησης στην περιοχή του πρωκτού, να προκαλέσουν τοπικό ερεθισμό, φαγούρα ή έκκριση βλέννης. Πολύ συχνά αιμορραγούν επειδή τραυματίζονται κατά την αφόδευση και έντονο κόκκινο αίμα εμφανίζεται στο χαρτί ή στη λεκάνη. Η αιμορραγία, ωστόσο, αυτή σχεδόν πάντα σταματάει μόνη της, χωρίς να χρειάζεται κάποιου είδους παρέμβαση. Υπάρχουν ωστόσο περιπτώσεις που μπορεί να προκληθεί ακόμα και αναιμία (πτώση του αιματοκρίτη) αν η αιμορραγία επαναλαμβάνεται συχνά λόγω λήψης ,για παράδειγμα, αντιπηκτικών φαρμάκων.

Οι αιμορροΐδες συνήθως δεν προκαλούν πόνο, εκτός και αν θρομβωθούν, αν δηλαδή θρομβωθεί (πήξει) και σταματήσει να κυκλοφορεί το αίμα μέσα σε αυτές. Στην περίπτωση αυτή διογκώνονται και σκληραίνουν προκαλώντας έντονο πόνο στην περιοχή. Αυτό συνηθέστερα συμβαίνει στις εξωτερικές αιμορροΐδες. Σπανιότερα θρομβώνονται και οι 4ου βαθμού εσωτερικές αιμορροΐδες προκαλώντας ιδιαίτερα θορυβώδη κλινική εικόνα όπου συνυπάρχει και κάποιου βαθμού πρόπτωση ορθού.

Στο σημείο αυτό πρέπει να γίνει αντιληπτό κάτι πολύ σημαντικό. Η εμφάνιση αίματος κατά την αφόδευση δεν οφείλεται πάντα σε αιμορροϊδοπάθεια. Κάποιες φορές η αιμορραγία μπορεί να οφείλεται σε άλλα πιο σοβαρά αίτια, όπως είναι οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, οι πολύποδες ή ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό, όταν διαπιστώσετε μικρή ή μεγάλη αιμορραγία, να απευθυνθείτε άμεσα σε κάποιον ειδικό.

Θρομβωμένη εξωτερική αιμορροΐδα

Η θρομβωμένη εξωτερική αιμορροΐδα είναι η πιο επώδυνη μορφή της πάθησης. Ξαφνικά, συχνά μετά από έντονη προσπάθεια στην τουαλέτα, σήκωμα βάρους ή πολύωρο ταξίδι, εμφανίζεται στο χείλος του πρωκτού ένα σκληρό, ευαίσθητο ογκίδιο. Έχει συνήθως μελανό ή μπλε χρώμα, γιατί μέσα του έχει σχηματιστεί θρόμβος.

Πώς εξελίσσεται

Ο πόνος κορυφώνεται συνήθως τις πρώτες 2 έως 3 ημέρες. Στη συνέχεια ο θρόμβος αρχίζει να απορροφάται και η ενόχληση υποχωρεί σταδιακά μέσα σε 1 έως 2 εβδομάδες.

Πότε χρειάζεται παρέμβαση

Αν ο ασθενής εξεταστεί νωρίς, όσο ο πόνος είναι στο αποκορύφωμά του, ο χειρουργός μπορεί να αφαιρέσει τον θρόμβο με μια μικρή τομή υπό τοπική αναισθησία. Η ανακούφιση είναι συνήθως άμεση. Όταν έχουν περάσει αρκετές ημέρες και ο πόνος ήδη μειώνεται, προτιμάται η συντηρητική αντιμετώπιση με καθιστικά λουτρά, απλά παυσίπονα και μαλάκωμα των κοπράνων.

• Μην προσπαθήσετε να πιέσετε ή να τρυπήσετε μόνοι σας το ογκίδιο, γιατί υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης και αιμορραγίας.
• Αν εμφανιστεί πυρετός, έντονη ερυθρότητα ή πύον, το πρόβλημα μπορεί να μην είναι θρόμβωση αλλά περιεδρικό απόστημα, που χρειάζεται άμεση εκτίμηση.
• Αν ο πόνος είναι κοφτός και εμφανίζεται κυρίως στην κένωση χωρίς ογκίδιο, πιθανότερη αιτία είναι μια ραγάδα πρωκτού.

Αιμορροΐδες με αιμορραγία: πότε χρειάζεται κολονοσκόπηση

Οι αιμορροΐδες είναι η συχνότερη αιτία κόκκινου αίματος στο χαρτί υγείας. Δεν είναι όμως η μόνη. Γι’ αυτό ο χειρουργός δεν αποδίδει μια αιμορραγία στις αιμορροΐδες πριν βεβαιωθεί ότι δεν κρύβεται κάτι άλλο ψηλότερα στο έντερο. Ο αναλυτικός οδηγός για το αίμα στον πρωκτό εξηγεί όλες τις πιθανές αιτίες.

Ενδείξεις για κολονοσκόπηση

Η κολονοσκόπηση συνιστάται συνήθως όταν ισχύει κάποιο από τα παρακάτω:

• Είστε σε ηλικία προληπτικού ελέγχου για το παχύ έντερο και δεν έχετε κάνει πρόσφατα κολονοσκόπηση.
• Υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ή πολυπόδων του παχέος εντέρου.
• Το αίμα είναι σκούρο, ανακατεμένο με τα κόπρανα ή συνοδεύεται από βλέννη.
• Έχει αλλάξει η συχνότητα ή η σύσταση των κενώσεων χωρίς προφανή λόγο.
• Συνυπάρχουν απώλεια βάρους, κόπωση, αναιμία ή πόνος στην κοιλιά.
• Η αιμορραγία συνεχίζεται παρά τη σωστή θεραπεία των αιμορροΐδων.

Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να δώσουν οι φλεγμονώδεις νόσοι, όπως η ελκώδης κολίτιδα, που συνήθως συνοδεύεται από διάρροιες και επιτακτική ανάγκη για κένωση, καθώς και άλλες παθήσεις πρωκτού. Σε νεότερους ασθενείς με τυπική εικόνα, η εξέταση και η ορθοσκόπηση στο ιατρείο αρκούν συχνά για τη διάγνωση.

Αιμορροΐδες: τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι

Η συντηρητική αγωγή έχει αποτέλεσμα μόνο όταν εφαρμόζεται σωστά και με συνέπεια. Στην πράξη, οι περισσότεροι ασθενείς με αιμορροΐδες 1ου και 2ου βαθμού βελτιώνονται αισθητά με λίγες σταθερές αλλαγές.

Φυτικές ίνες και νερό

Αυξήστε τις φυτικές ίνες σταδιακά, μέσα σε 1 έως 2 εβδομάδες, ώστε να αποφύγετε φούσκωμα και αέρια. Λαχανικά, όσπρια, φρούτα με τη φλούδα και δημητριακά ολικής άλεσης είναι οι καλύτερες πηγές. Αν η διατροφή δεν αρκεί, ένα συμπλήρωμα ινών (π.χ. ψύλλιο) βοηθά. Οι ίνες όμως χρειάζονται νερό για να δράσουν· χωρίς αρκετά υγρά, η δυσκοιλιότητα μπορεί να χειροτερέψει.

Καθιστικά λουτρά

Καθίστε σε μια λεκάνη με χλιαρό, όχι καυτό, νερό για 10 έως 15 λεπτά, 2 έως 3 φορές την ημέρα και ιδίως μετά την κένωση. Το ζεστό νερό χαλαρώνει τον σφιγκτήρα και μειώνει τον πόνο και τον κνησμό.

Συνήθειες τουαλέτας

• Πηγαίνετε στην τουαλέτα μόλις νιώσετε την ανάγκη και μην πιέζεστε όταν δεν έρχεται.
• Μην παραμένετε στη λεκάνη πάνω από λίγα λεπτά· αφήστε το κινητό έξω.
• Ένα χαμηλό σκαμπό κάτω από τα πόδια φέρνει το σώμα σε θέση που διευκολύνει την κένωση.
• Καθαρίστε την περιοχή με νερό και στεγνώστε απαλά, χωρίς τρίψιμο και χωρίς αρωματισμένα μαντηλάκια.

Οι αλοιφές και τα υπόθετα για αιμορροΐδες ανακουφίζουν προσωρινά τον πόνο και τον κνησμό, αλλά δεν θεραπεύουν τον όζο. Όσα περιέχουν κορτιζόνη χρησιμοποιούνται μόνο για λίγες ημέρες και με οδηγία ιατρού, γιατί η μακροχρόνια χρήση λεπταίνει το δέρμα.

Αντιμετώπιση: Θεραπεία

Για να αντιμετωπίσουμε την αιμορροϊδοπάθεια συνήθως ξεκινάμε με συντηρητικά (μη επεμβατικά) μέσα προσπαθώντας να καταπολεμήσουμε τα αίτια που την προκαλούν. Αν η συντηρητική αντιμετώπιση δεν αποδώσει, τότε καταφεύγουμε στη χειρουργική θεραπεία η οποία και δίνει οριστική λύση στο πρόβλημα.

Συντηρητική αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας είναι το πρώτο βήμα, καθώς αποτελεί αίτιο στην πλειοψηφία των ασθενών. Ο ασθενής για να καταπολεμήσει τη δυσκοιλιότητα πρέπει αφενός μεν να βελτιώσει το διαιτολόγιό του, αφετέρου δε να αλλάξει κάποιες συνήθειες στην καθημερινότητά του. Είναι σημαντικό να καταναλώνει αρκετό νερό και να εμπλουτίσει τη δίαιτά του με φυτικές ίνες, ώστε τα κόπρανα να γίνουν πιο μαλακά και να είναι εύκολη η κένωση. Επίσης είναι σημαντικό να μην κάθεται για πολλή ώρα στη λεκάνη της τουαλέτας και να επισκέπτεται την τουαλέτα όποτε έχει έπειξη, αποφεύγοντας την αναβολή των κενώσεων. Αν τα παραπάνω δεν βοηθήσουν αρκετά, ο ασθενής μπορεί να λάβει ήπια ηπακτικά φάρμακα που αυξάνουν την κινητικότητα του εντέρου, ή μαλακώνουν τη σύσταση των κοπράνων.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Για να απαλλαγούμε οριστικά από τα προβλήματα που προκαλεί η αιμορροϊδοπάθεια και εφόσον δεν έχει αποδώσει η συντηρητική θεραπεία (διαιτολόγιο, συνήθειες, φάρμακα), συνίσταται κάποιου είδους επεμβατική αντιμετώπιση.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια η μόνη επέμβαση που γινόταν ήταν η κλασική αιμορροϊδεκτομή. Ωστόσο, παρά τα πολύ καλά μακροχρόνια αποτελέσματα της παραπάνω μεθόδου, το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετώπιζαν οι ασθενείς ήταν ο μετεγχειρητικός πόνος. Πλέον σήμερα υπάρχουν μοντέρνες τεχνικές που ελαχιστοποιούν τον πόνο με εξίσου καλά αποτελέσματα.

Ανώδυνη αιμορροϊδεκτομη HAL-RAR με χρήση Doppler

Η τεχνική που έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια είναι η υπερηχογραφικά καθοδηγούμενη αιμορροϊδοπηξία ή αλλιώς Hal-Rar . Με τη μέθοδο αυτή δεν δημιουργείται τραύμα στον πρωκτό διότι, αντί να αφαιρούνται οι αιμορροΐδες, απλά διακόπτεται η ροή αίματος προς αυτές. Συγκεκριμένα ο χειρουργός εντοπίζει με ειδικό μηχάνημα υπερήχων (Doppler) τις αιμορροϊδικές αρτηρίες και κατόπιν τις απολινώνει , τις σταματάει δηλαδή με τοποθέτηση ραμμάτων. Τα ράμματα τοποθετούνται στο εσωτερικό του πρωκτού σε περιοχή που δεν υπάρχει αίσθηση του πόνου και ως εκ τούτου δεν πονάνε. Έτσι, οι αιμορροϊδικοί όζοι, εφόσον δεν τροφοδοτούνται με αίμα, σταδιακά συρρικνώνονται με το τελικό αποτέλεσμα να εμφανίζεται περίπου έξι εβδομάδες μετά την επέμβαση.

Στην περίπτωση που οι αιμορροΐδες είναι προπίπτουσες (προεξέχουν), ο χειρουργός μπορεί στη συνέχεια με ειδική ραφή να τις επαναφέρει εντός του πρωκτού, διορθώνοντας έτσι εξολοκλήρου το πρόβλημα.

Η παραπάνω μέθοδος, από μόνη της, ενδείκνυται για την αντιμετώπιση αιμορροϊδοπάθειας έως 3ου βαθμού. Στην περίπτωση πολύ μεγάλων μη ανατασσομένων όζων (4ου βαθμού), ιδανικά θα πρέπει να συνδυαστεί εν μέρει με την κλασική μέθοδο, ώστε να έχουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα βραχυχρόνια και μακροχρόνια.

Κλασική αιμορροϊδεκτομη

Η κλασική μέθοδος αντιμετώπισης είναι η αιμορροϊδεκτομή κατά Milligan Morgan και η τροποποιημένη κατά Ferguson. Στηρίζεται στη χειρουργική αφαίρεση των αιμορροϊδικών όζων. Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται κυρίως στην περίπτωση υπερμεγέθων αιμορροΐδων 3ου-4ου βαθμού, όπου η απλή διακοπή της αιμάτωσης των αιμορροϊδικών όζων ενδέχεται να μην είναι αρκετή για να εξασφαλίσει ίαση από την εκτεταμένη αιμορροϊδοπάθεια. Ο λόγος είναι ότι στους ασθενείς με 4ου βαθμού αιμορροΐδες έχει σχηματιστεί ένα πλούσιο αγγειακό δίκτυο στον πρωκτό, όπου υπάρχει εκτεταμένη φλεβική επικοινωνία μεταξύ των αιμορροϊδικών όζων. Στην περίπτωση αυτή, αν δεν αφαιρεθούν τελείως οι αιμορροϊδικοί όζοι (αιμορροϊδεκτομή) , υπάρχουν κάποιες πιθανότητες οι αιμορροΐδες να ξαναδημιουργηθούν αποκτώντας νέα αιμάτωση από το πλούσιο φλεβικό πλέγμα του πρωκτού.

Τα τελευταία χρόνια η κλασική επέμβαση της αιμορροϊδεκτομής μπορεί να γίνει με τη χρήση ειδικών εξελιγμένων εργαλείων με ηλεκτρομαγνητικά κύμματα (Ligasure) ή με ειδικό ψαλίδι υπερήχων (Ultracision). Αυτό εξασφαλίζει πολύ καλύτερη αιμόσταση (έλεγχο της αιμορραγίας) και κάνει την επέμβαση πολύ πιο ανεκτή όσον αφορά στον πόνο. Επιπλέον, τα νέας γενιάς παυσίπονα μειώνουν σημαντικά τον μετεγχειρητικό πόνο Ωστόσο, παρά τη χρήση μοντέρνων εργαλείων και φαρμάκων, η παραπάνω μέθοδος εξακολουθεί να προκαλεί λίγο πόνο μετεγχειρητικά και για το λόγο αυτό καλό θα ήταν να εφαρμόζεται μόνο σε υψηλού βαθμού αιμορροϊδοπάθεια.

Συμπερασματικά, η αιμορροϊδοπάθεια μπορεί πλέον να θεραπευτεί με σύγχρονες μεθόδους, χωρίς πόνο. Η κλασική αιμορροϊδεκτομή, με τη χρήση ειδικών εξελιγμένων εργαλείων, εξακολουθεί να έχει θέση στην πολύ εκτεταμένη αιμορροϊδοπάθεια. Ως εκ τούτου, η αντιμετώπιση πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραμέτρους και όλες τις ιδιαιτερότητες του κάθε ασθενούς ξεχωριστά. Είναι στο χέρι του ειδικού να εκτιμήσει τον κάθε ασθενή και να του προτείνει την κατάλληλη θεραπεία εξηγώντας του τι μέθοδος πρέπει να εφαρμοστεί και γιατί. Στην περίπτωση ευμεγέθων αιμορροΐδων ο συνδυασμός των μοντέρνων τεχνικών με την κλασική είναι πολλές φορές η ιδανική επιλογή.

Ανάρρωση μετά την επέμβαση για αιμορροΐδες

Η ανάρρωση μετά από επέμβαση για αιμορροΐδες εξαρτάται κυρίως από την τεχνική που επιλέχθηκε και από τον βαθμό της πάθησης. Η παραμονή στο νοσοκομείο είναι σύντομη. Τα διαστήματα που ακολουθούν είναι ενδεικτικά.

Μετά από HAL-RAR

Τις πρώτες ημέρες είναι συνηθισμένο ένα αίσθημα πίεσης στον πρωκτό και η ψευδής αίσθηση ότι χρειάζεστε κένωση. Ο πόνος είναι συνήθως ήπιος και ελέγχεται με απλά παυσίπονα. Οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν σε γραφειακή εργασία μέσα σε λίγες ημέρες. Οι όζοι συρρικνώνονται σταδιακά, οπότε το τελικό αποτέλεσμα εκτιμάται περίπου έξι εβδομάδες μετά.

Μετά από κλασική αιμορροϊδεκτομή

Εδώ υπάρχουν μικρά τραύματα που επουλώνονται σε μερικές εβδομάδες. Η πρώτη εβδομάδα είναι η πιο ενοχλητική, κυρίως στις κενώσεις. Λίγο αίμα ή υγρό στο εσώρουχο είναι αναμενόμενο όσο προχωρά η επούλωση. Η επιστροφή στην εργασία γίνεται συνήθως σε 1 έως 2 εβδομάδες.

Οδηγίες για ομαλή αποκατάσταση

• Μην αναβάλλετε την πρώτη κένωση από φόβο· τα μαλακτικά κοπράνων που θα σας δοθούν την κάνουν πιο εύκολη.
• Συνεχίστε τα καθιστικά λουτρά, ιδίως μετά από κάθε κένωση.
• Αποφύγετε το σήκωμα βάρους, το ποδήλατο και την έντονη γυμναστική για όσο διάστημα σας ορίσει ο ιατρός.

Επικοινωνήστε άμεσα αν παρουσιάσετε πυρετό, αιμορραγία που δεν σταματά, πόνο που αυξάνεται αντί να μειώνεται ή δυσκολία στην ούρηση. Αν σας έχει ήδη προταθεί επέμβαση και θέλετε μια ακόμη εκτίμηση, μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη χειρουργού.

Συχνές ερωτήσεις