Ογκίδια Δέρματος

Οι περισσότεροι εξ ημών θα βιώσουμε ένα ευρύ φάσμα δερματικών αναπτύξεων κατά τη διάρκεια της ζωής μας, οι οποίες συχνά έχουν τη μορφή ογκιδίων. Η εμφάνιση τέτοιων ογκιδίων στο δέρμα αποτελεί ένα σύνηθες φαινόμενο. Η ικανότητα σωστής διάγνωσης και θεραπείας των κοινών καλοήθων ογκιδίων και η διάκρισή τους από (σπανίως) κακοήθεις βλάβες είναι ζωτικής σημασίας. Γι’ αυτό και σε περίπτωση εμφάνισης κάποιου ογκιδίου στο δέρμα συνιστάται η λήψη ιατρικής συμβουλής.

Τι είναι τα ογκίδια δέρματος;

Τα ογκίδια του δέρματος συνιστούν καλοήθεις, δηλαδή μη καρκινικές δερματικές αναπτύξεις, που μπορεί να ανιχνευθούν από τους ίδιους τους ασθενείς ή να ανακαλυφθούν κατά τη διάρκεια δερματικών εξετάσεων ρουτίνας.

Η ακριβής διάγνωση ενός καλοήθους ογκιδίου του δέρματος και η διάκρισή του από μια κακοήθη πάθηση προϋποθέτει την εξέταση των φυσικών και ιστολογικών χαρακτηριστικών του ογκιδίου καθώς και του ασθενούς.

Ποιοι είναι οι κύριοι τύποι ογκιδίων του δέρματος;

Μερικά από τα πιο κοινά καλοήθη ογκίδια του δέρματος είναι τα εξής:

• Σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση: Είναι καλοήθης ανάπτυξη ανώριμων κερατινοκυττάρων και αποτελεί το συχνότερο καλοήθη δερματικό όγκο στους ηλικιωμένους. Η αιτιολογία της είναι ελλιπώς κατανοητή και συνδέεται με γενετική προδιάθεση. Έχει τη μορφή βλατίδας ή πλάκας με σκούρο χρώμα και η εικόνα της θυμίζει λιωμένο κερί. Μπορεί να ερεθιστεί από εξωτερικό τραύμα, π.χ. από αυθόρμητο κνησμό, και τείνει να αιμορραγεί εύκολα. Συνήθως αποτελεί μεμονωμένη βλάβη, ωστόσο μπορεί να εμφανιστεί κι ως πολλαπλή σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση. Εντοπίζεται κυρίως στον κορμό, στο πίσω μέρος των βραχιόνων, στο κεφάλι, στο πρόσωπο και στο λαιμό.
• Πυογόνο κοκκίωμα: Πρόκειται για καλοήθη αγγειακό όγκο που χαρακτηρίζεται από ταχεία ανάπτυξη και τάση για αιμορραγία. Έχει άγνωστη αιτιολογία και σχετίζεται με τον τραυματισμό της περιοχής στην οποία εμφανίζεται και την εγκυμοσύνη. Το πυογόνο κοκκίωμα είναι μαλακό, στρογγυλό κι έντονα ερυθρό.
• Δερματοΐνωμα: Πρόκειται για αργά αναπτυσσόμενο, στο χρώμα του δέρματος ή καφέ οζίδιο και δημιουργείται ως αποτέλεσμα πολλαπλασιασμού ινοβλαστών που οδηγεί σε μικρή, ινώδη καλοήθη ανάπτυξη στο δέρμα. Η αιτιολογία του είναι ελλιπώς κατανοητή και ενίοτε σχετίζεται με τσιμπήματα εντόμων ή τραύμα. Εντοπίζεται συχνότερα στα κάτω άκρα, αλλά μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε στο σώμα.
• Λίπωμα: Κοινός καλοήθης όγκος του υποδόριου μαλακού ιστού, που αποτελείται από ώριμα λιποκύτταρα. Είναι άγνωστης αιτιολογίας και συνδέεται με γενετική προδιάθεση. Είναι ένας αργά αναπτυσσόμενος, στρογγυλός, μαλακός κι ελαστικός όγκος, ο οποίος εμφανίζεται άλλοτε μεμονωμένα κι άλλοτε πολλαπλά. Εντοπίζεται συνήθως στο κεφάλι, το λαιμό, τους ώμους και την πλάτη.
• Ακροχόρδονες ή θηλώματα: Συνιστούν μικρές και, συνήθως, ελαφρώς αποχρωματισμένες, θηλωματώδεις δερματικές βλάβες που εμφανίζονται συχνότερα σε δερματικές πτυχές. Εμφανίζεται κατά 50%, 60% σε άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών, με το σχετικό ποσοστό να αυξάνεται με την ηλικία. Η αιτιολογία τους δεν είναι πλήρως κατανοητή. Συνήθως προκύπτουν σε θέσεις που το δέρμα εκτίθεται σε τριβή. (π.χ. το κατώτερο τμήμα του λαιμού, μασχάλες, υπομαστική πτυχή, βουβωνική περιοχή). Σχετίζεται με τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και ενδοκρινικές αλλαγές. (π.χ. κατά τη διάρκεια εγκυμοσύνης, στην παχυσαρκία, στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2). Οι περιεδρικοί ακροχορόρδονες συνδέονται με τη νόσο του Crohn.
• Χηλοειδή: Πρόκειται για δερματικές βλάβες που προκαλούνται από υψηλό πολλαπλασιασμό ινοβλαστών και παραγωγή κολλαγόνου ως υπερβολική απόκριση ιστού σε, συνήθως μικρούς, τραυματισμούς του δέρματος. Ξεκινούν ως δύσμορφες ουλές που με το χρόνο αυξάνονται σε όγκο. Συνήθως εμφανίζονται στους λοβούς των αυτιών, στο πρόσωπο (ειδικά στα μάγουλα), στα άνω άκρα, στο στήθος και το λαιμό.

Λίπωμα: πώς το αναγνωρίζετε

Ανάμεσα στις παθήσεις δέρματος και μαλακών μορίων που φτάνουν στο ιατρείο του χειρουργού, το λίπωμα είναι ίσως η πιο συχνή. Τα περισσότερα λιπώματα μοιάζουν μεταξύ τους: μαλακά, στρογγυλά, «λαστιχένια» στην αφή, κινούνται ελαφρά κάτω από τα δάχτυλα όταν τα πιέζετε και συνήθως δεν πονούν. Το δέρμα από πάνω έχει φυσιολογικό χρώμα. Μεγαλώνουν αργά, μέσα σε μήνες ή χρόνια. Πολλοί τα ανακαλύπτουν τυχαία, στο ντους ή όταν κάποιος δικός τους παρατηρεί ένα εξόγκωμα στην πλάτη.

Πού εμφανίζεται και ποιον αφορά

Λίπωμα μπορεί να βγει σχεδόν οπουδήποτε υπάρχει λίπος: πλάτη, ώμοι, αυχένας, βραχίονες, μηροί, κοιλιακό τοίχωμα. Εμφανίζεται συχνότερα στη μέση ηλικία. Ορισμένοι άνθρωποι έχουν πολλά λιπώματα ταυτόχρονα, κάτι που συχνά υπάρχει και σε άλλα μέλη της οικογένειας. Μια παραλλαγή, το αγγειολίπωμα, περιέχει περισσότερα αγγεία και μπορεί να είναι ευαίσθητο ή να πονά στην πίεση.

Τι δεν κάνει ένα λίπωμα

Δεν «λιώνει» με δίαιτα, αλοιφές ή μασάζ. Ακόμη κι όταν κάποιος χάνει βάρος, το λίπωμα συνήθως μένει ίδιο. Ένα μικρό, σταθερό λίπωμα που δεν σας ενοχλεί μπορεί απλώς να παρακολουθείται. Η αφαίρεση συζητείται όταν μεγαλώνει, πιέζει, πονά, ενοχλεί στα ρούχα ή στον ύπνο, ή όταν δεν είναι απολύτως βέβαιο τι είδους ογκίδιο είναι.

Σμηγματογόνος κύστη (επιδερμοειδής κύστη)

Αυτό που οι περισσότεροι λέμε «σμηγματογόνο κύστη» είναι, στην ιατρική ορολογία, συνήθως επιδερμοειδής κύστη. Πρόκειται για έναν μικρό σάκο κάτω από το δέρμα. Το τοίχωμά του μοιάζει με επιδερμίδα και γεμίζει σιγά σιγά με κερατίνη: ένα παχύρρευστο, λευκοκίτρινο υλικό, σαν τυρί, με χαρακτηριστική δυσάρεστη μυρωδιά όταν βγει στην επιφάνεια.

Χαρακτηριστικά που τη διακρίνουν

• Είναι στρογγυλή, πιο σφιχτή από ένα λίπωμα και «δεμένη» με το δέρμα από πάνω.
• Συχνά έχει στο κέντρο ένα μικρό σκούρο στόμιο, σαν μαύρη τελεία.
• Εμφανίζεται συνήθως σε πρόσωπο, αυχένα, πίσω από τα αυτιά, πλάτη, στήθος και τριχωτό της κεφαλής.
• Μπορεί να μένει ίδια για χρόνια, να μεγαλώνει σταδιακά ή να φλεγμαίνει ξαφνικά.

Στο τριχωτό της κεφαλής συναντάμε συχνά και την τριχοληματική κύστη. Μοιάζει πολύ, είναι συνήθως πιο λεία και δεν έχει κεντρικό στόμιο. Η αντιμετώπιση είναι η ίδια.

Γιατί δεν πρέπει να τη στύβετε

Με την πίεση βγαίνει μέρος του περιεχομένου, όμως το τοίχωμα μένει μέσα και η κύστη ξαναγεμίζει. Χειρότερα, το υλικό μπορεί να διαφύγει στους γύρω ιστούς και να προκαλέσει έντονη φλεγμονή. Οριστική λύση δίνει μόνο η αφαίρεση της κύστης μαζί με ολόκληρο το τοίχωμά της.

Φλεγμονή σμηγματογόνου κύστης

Μια κύστη που ήταν ήσυχη για χρόνια μπορεί μέσα σε λίγες ημέρες να κοκκινίσει, να πρηστεί, να ζεσταθεί και να πονά στο άγγιγμα. Συχνά αυτό συμβαίνει μετά από πίεση, τριβή ή προσπάθεια να «σπάσει». Σε αυτή τη φάση το ογκίδιο συμπεριφέρεται πια σαν δερματικό απόστημα και η αντιμετώπιση αλλάζει.

• Όταν έχει σχηματιστεί πύον, ο χειρουργός κάνει μια μικρή τομή με τοπική αναισθησία και παροχετεύει το περιεχόμενο. Η ανακούφιση είναι συνήθως άμεση.
• Αντιβίωση δίνεται μόνο όταν ο ιατρός κρίνει ότι η φλεγμονή απλώνεται στο γύρω δέρμα ή υπάρχουν γενικά συμπτώματα, όπως πυρετός.
• Η οριστική αφαίρεση της κύστης προγραμματίζεται αφού υποχωρήσει πλήρως η φλεγμονή, συνήθως μετά από μερικές εβδομάδες. Σε φλεγμαίνοντες ιστούς το τοίχωμα σπάει εύκολα και η κύστη ξαναγίνεται συχνότερα.

Επαναλαμβανόμενες φλεγμονές στη σχισμή των γλουτών, πάνω από τον κόκκυγα, συνήθως δεν οφείλονται σε σμηγματογόνο κύστη αλλά σε κύστη κόκκυγος, που χρειάζεται διαφορετική χειρουργική προσέγγιση.

Ινώματα δέρματος: μαλακά και σκληρά

Με τον όρο «ίνωμα» οι ασθενείς περιγράφουν συνήθως δύο διαφορετικά πράγματα. Το μαλακό ίνωμα (ο ακροχόρδονας) είναι μικρό, στο χρώμα του δέρματος, και συχνά κρέμεται από έναν λεπτό μίσχο. Το σκληρό ίνωμα (το δερματοΐνωμα) είναι ένα μικρό, σφιχτό οζίδιο, σαν «κουμπί» μέσα στο δέρμα.

Ένα απλό σημάδι βοηθά στην εξέταση: όταν πιέζετε το δερματοΐνωμα από τα πλάγια με δύο δάχτυλα, η κορυφή του βυθίζεται προς τα μέσα, σαν μικρή λακκουβίτσα. Τα ινώματα είναι καλοήθη. Αφαιρούνται όταν τρίβονται στον γιακά, στο σουτιέν ή στο ξύρισμα, όταν ματώνουν συχνά ή για αισθητικούς λόγους. Ένα σκουρόχρωμο οζίδιο που αλλάζει θέλει όμως πρώτα σωστή διάγνωση, όπως ισχύει και για τους σπίλους του δέρματος.

Πότε ένα ογκίδιο δέρματος θέλει έλεγχο

Τα περισσότερα ογκίδια είναι αθώα. Υπάρχουν όμως χαρακτηριστικά που κάνουν τον χειρουργό να ζητήσει απεικόνιση ή να προγραμματίσει αφαίρεση χωρίς καθυστέρηση. Ζητήστε εξέταση αν το ογκίδιό σας:

• μεγαλώνει γρήγορα, μέσα σε εβδομάδες ή λίγους μήνες,
• ξεπερνά σε μέγεθος τα 5 εκατοστά,
• είναι σκληρό και ακίνητο, σαν να «πιάνεται» σε βαθύτερο επίπεδο,
• πονά χωρίς προφανή λόγο,
• βρίσκεται κάτω από τον μυ και όχι αμέσως κάτω από το δέρμα,
• έχει ανοίξει πληγή, ματώνει ή έχει αλλάξει χρώμα το δέρμα από πάνω,
• συνοδεύεται από διογκωμένους λεμφαδένες, πυρετό ή ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• ξαναεμφανίστηκε στο ίδιο σημείο μετά από προηγούμενη αφαίρεση.

Κανένα από αυτά δεν σημαίνει από μόνο του κάτι κακό. Σημαίνει όμως ότι το ογκίδιο δεν πρέπει να «παρακολουθείται στο σπίτι». Προσοχή και στα εξογκώματα στον αφαλό, στη βουβωνική χώρα ή πάνω σε παλιά τομή: ένα μαλακό ογκίδιο που μεγαλώνει όταν βήχετε ή στέκεστε και μικραίνει όταν ξαπλώνετε είναι συχνά κήλη στην κοιλιά και όχι λίπωμα.

Υπέρηχος για ογκίδια δέρματος

Σε πολλές περιπτώσεις η κλινική εξέταση αρκεί: ένα τυπικό, μικρό λίπωμα ή μια κύστη με κεντρικό στόμιο αναγνωρίζονται με την αφή. Όταν υπάρχει αμφιβολία, το πρώτο και πιο απλό βήμα είναι ο υπέρηχος μαλακών μορίων. Είναι ανώδυνος, δεν έχει ακτινοβολία και διαρκεί λίγα λεπτά.

Ο υπέρηχος απαντά σε πρακτικά ερωτήματα που καθορίζουν την επέμβαση:

• Αν το ογκίδιο είναι συμπαγές ή κυστικό.
• Πόσο βαθιά βρίσκεται και αν σχετίζεται με μυ, περιτονία ή αγγεία.
• Ποιο είναι το πραγματικό του μέγεθος, που συχνά διαφέρει από αυτό που ψηλαφάται.
• Αν πρόκειται τελικά για κάτι άλλο, όπως λεμφαδένα ή κήλη.

Σε μεγάλα, βαθιά ή άτυπα ογκίδια ο ιατρός μπορεί να ζητήσει μαγνητική τομογραφία και, σπανιότερα, βιοψία πριν από την αφαίρεση. Έτσι η επέμβαση σχεδιάζεται σωστά από την αρχή: πού θα γίνει η τομή, τι αναισθησία χρειάζεται και αν αρκεί το ιατρείο ή χρειάζεται χειρουργική αίθουσα.

Ογκίδιο δέρματος: τι να ετοιμάσετε για το ραντεβού

Λίγα πρακτικά στοιχεία κάνουν την πρώτη επίσκεψη πολύ πιο ουσιαστική. Ο χειρουργός θα σας ρωτήσει πότε εμφανίστηκε το ογκίδιο, αν άλλαξε και αν έχει φλεγμάνει ποτέ. Σημειώστε τα από πριν.

• Πότε το προσέξατε για πρώτη φορά και αν έχει μεγαλώσει από τότε. Μια φωτογραφία με χάρακα δίπλα, από παλαιότερα, βοηθά πολύ.
• Αν πονά, αν έχει κοκκινίσει ή αν έχει βγάλει ποτέ υγρό.
• Παλαιότερους υπερήχους, μαγνητικές ή ιστολογικές από ογκίδια που αφαιρέθηκαν στο παρελθόν.
• Τη λίστα με τα φάρμακά σας, ιδίως αντιπηκτικά, ασπιρίνη ή άλλα αντιαιμοπεταλιακά.
• Αν έχετε κάνει χηλοειδή ή άσχημες ουλές σε προηγούμενες τομές.

Όταν είστε έτοιμοι, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για εξέταση στην Αθήνα ή στο Ηράκλειο. Τις περισσότερες φορές η διάγνωση και το πλάνο αφαίρεσης ξεκαθαρίζουν από την πρώτη επίσκεψη.

Τι περιλαμβάνει η θεραπεία των ογκιδίων του δέρματος;

Η θεραπεία είναι συνάρτηση του τύπου, του μεγέθους του ογκιδίου και του σημείου στο σώμα στο οποίο εντοπίζεται. Η αφαίρεση καλοήθων δερματικών ογκιδίων πραγματοποιείται με τοπική αναισθησία και μπορεί να γίνει με μία από τις ακόλουθες διαδικασίες:

• απόξεση
• κρυοθεραπεία
• αφαίρεση με laser
• χειρουργική εκτομή

Γενικότερα, η εκτομή είναι η θεραπεία εκλογής για τα λιπώματα, τα δερματοϊνώματα, τα και τα πυογόνα κοκκιώματα. Οι συνήθεις θεραπείες για τους ακροχόρδονες και τις σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις (αφαιρούνται και με laser) είναι η κρυοθεραπεία και η εκτομή κατ’ εφαπτομένη (shave excision).

Για τα λιπώματα η θεραπεία αφορά σε χειρουργική εκτομή για αισθητικούς λόγους ή σε περίπτωση που το ογκίδιο προκαλεί πόνο ή αναπτύσσεται γρήγορα.

Αφαίρεση λιπώματος και κύστης: ιατρείο ή χειρουργείο

Τα περισσότερα ογκίδια αφαιρούνται με τοπική αναισθησία, χωρίς νοσηλεία. Έρχεστε, γίνεται η επέμβαση και φεύγετε την ίδια μέρα.

Πώς γίνεται η επέμβαση

1. Σημαδεύεται το ογκίδιο και σχεδιάζεται η τομή, όσο γίνεται κατά μήκος των φυσικών γραμμών του δέρματος, ώστε η ουλή να φαίνεται λιγότερο.
2. Γίνεται τοπική αναισθησία με λεπτή βελόνα. Νιώθετε ένα τσίμπημα και λίγο κάψιμο για λίγα δευτερόλεπτα, μετά η περιοχή μουδιάζει.
3. Το λίπωμα αφαιρείται ολόκληρο με την κάψα του. Στην κύστη αφαιρείται ο σάκος άθικτος, μαζί με μια μικρή έλλειψη δέρματος γύρω από το στόμιο.
4. Το τραύμα κλείνει με ράμματα, συχνά ενδοδερμικά για καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα, και καλύπτεται με επίδεσμο.

Για ένα μικρό ογκίδιο η διαδικασία συνήθως διαρκεί λιγότερο από μία ώρα. Δεν χρειάζεται νηστεία και τις περισσότερες φορές επιστρέφετε στη δουλειά την επόμενη ημέρα, ανάλογα με το σημείο και το είδος της εργασίας σας.

Πότε χρειάζεται χειρουργική αίθουσα

Η πρώτη εκτίμηση γίνεται στο ιατρείο στο Μαρούσι ή στο Ηράκλειο Κρήτης. Μικρά, επιφανειακά ογκίδια αφαιρούνται συνήθως με απλή τοπική αναισθησία. Μεγάλα ή βαθιά λιπώματα, ογκίδια κάτω από μυ, πολλαπλές αφαιρέσεις στην ίδια συνεδρία ή ασθενείς με σοβαρά συνοδά νοσήματα αντιμετωπίζονται καλύτερα σε χειρουργική αίθουσα, όπου υπάρχει δυνατότητα για μέθη ή γενική αναισθησία. Ο Δρ. Καλοχριστιανάκης χειρουργεί στο Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center, όπου είναι Διευθυντής της ΣΤ΄ Χειρουργικής Κλινικής. Αν παίρνετε αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα, ενημερώστε από πριν και μην τα διακόψετε μόνοι σας.

Ιστολογική εξέταση μετά την αφαίρεση ογκιδίου

Κάθε ογκίδιο που αφαιρείται στέλνεται για ιστολογική εξέταση, ακόμη κι όταν όλα δείχνουν ότι είναι καλόηθες. Ο παθολογοανατόμος εξετάζει τον ιστό στο μικροσκόπιο και επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Η απάντηση έρχεται συνήθως σε μία έως δύο εβδομάδες και τη συζητάτε με τον χειρουργό, συχνά στην ίδια επίσκεψη με την αφαίρεση των ραμμάτων.

Στη συντριπτική πλειονότητα το αποτέλεσμα απλώς επιβεβαιώνει αυτό που αναμενόταν. Η ιστολογική είναι όμως η μόνη οριστική απάντηση. Αν σπάνια δείξει κάτι διαφορετικό, ο ιατρός σάς εξηγεί τα επόμενα βήματα, που μπορεί να περιλαμβάνουν ευρύτερη εκτομή ή παραπομπή σε εξειδικευμένο κέντρο. Γι’ αυτό δεν συνιστάται να «καίγονται» ογκίδια χωρίς σίγουρη διάγνωση, με μεθόδους που δεν αφήνουν ιστό για εξέταση.

Ουλή και φροντίδα μετά την αφαίρεση ογκιδίου

Κάθε τομή αφήνει ουλή. Ο στόχος είναι να είναι λεπτή, επίπεδη και να ξεθωριάσει με τον χρόνο. Ένα μέρος αυτού εξαρτάται από τη χειρουργική τεχνική. Ένα μεγάλο μέρος όμως κρίνεται από τη φροντίδα των επόμενων εβδομάδων.

Τις πρώτες ημέρες

• Κρατήστε τον επίδεσμο στεγνό για όσο σας πει ο ιατρός, συνήθως 1 έως 2 ημέρες. Μετά επιτρέπεται ντους, χωρίς τρίψιμο στο τραύμα.
• Όταν περάσει η τοπική αναισθησία μπορεί να νιώσετε ήπιο πόνο, που συνήθως ελέγχεται με απλό αναλγητικό.
• Μικρό πρήξιμο και μελάνιασμα γύρω από την τομή είναι αναμενόμενα.
• Επικοινωνήστε άμεσα αν παρατηρήσετε αυξανόμενη ερυθρότητα, ζέστη, πύον, πυρετό ή διόγκωση που μεγαλώνει.

Ράμματα και δραστηριότητα

Τα ράμματα αφαιρούνται συνήθως σε 7 έως 14 ημέρες, νωρίτερα στο πρόσωπο και αργότερα στην πλάτη και στα άκρα. Σε περιοχές που τεντώνονται, όπως πλάτη και ώμοι, αποφύγετε βαριά άρση και έντονη γυμναστική για 2 έως 3 εβδομάδες. Η τάση στο τραύμα είναι ο κύριος λόγος που μια ουλή φαρδαίνει.

Τους επόμενους μήνες

Αφού κλείσει πλήρως το δέρμα, τζελ ή ταινίες σιλικόνης βοηθούν την ουλή να μαλακώσει. Προστατέψτε την από τον ήλιο με αντηλιακό υψηλού δείκτη ή κάλυψη για αρκετούς μήνες, γιατί η νέα ουλή σκουραίνει εύκολα. Η τελική της όψη διαμορφώνεται σε περίπου έναν χρόνο. Αν έχετε κάνει στο παρελθόν χηλοειδή, πείτε το στον χειρουργό πριν από την επέμβαση.

Συχνές ερωτήσεις