Τι είναι το λεπτό έντερο;
Λεπτό ονομάζεται εκείνο το τμήμα του εντέρου που συνδέει το στόμαχο με το παχύ έντερο. Η βασική του λειτουργεία είναι να διασπά και να απορροφά τρόφιμα, λίπη, βιταμίνες και άλλες ουσίες που χρειάζεται το σώμα.
Πού εμφανίζονται οι όγκοι του λεπτού εντέρου
Το λεπτό έντερο είναι το μακρύτερο τμήμα του πεπτικού σωλήνα: ξεδιπλωμένο φτάνει αρκετά μέτρα. Χωρίζεται σε τρία τμήματα. Η θέση ενός όγκου επηρεάζει τα συμπτώματα, τις εξετάσεις που θα χρειαστούν και το είδος της επέμβασης.
- Δωδεκαδάκτυλο: το πρώτο, κοντό τμήμα αμέσως μετά το στομάχι, όπου εκβάλλουν η χολή και τα υγρά του παγκρέατος. Εδώ εντοπίζονται συχνότερα τα αδενοκαρκινώματα. Είναι και το μόνο τμήμα που φτάνει μια απλή γαστροσκόπηση.
- Νήστιδα: το μεσαίο τμήμα, όπου γίνεται μεγάλο μέρος της απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών.
- Ειλεός (ανατομικό τμήμα): το τελικό κομμάτι, που καταλήγει στο παχύ έντερο. Εκεί βρίσκονται συχνά οι νευροενδοκρινείς όγκοι και τα λεμφώματα. Μην το μπερδεύετε με την ομώνυμη κατάσταση απόφραξης· εδώ πρόκειται απλώς για το όνομα του τμήματος.
Η νήστιδα και ο ειλεός κρέμονται ελεύθερα μέσα στην κοιλιά, στερεωμένα σε μια λεπτή μεμβράνη, το μεσεντέριο, από την οποία περνούν τα αγγεία και οι λεμφαδένες. Αυτή η ανατομία εξηγεί δύο πράγματα. Πρώτον, γιατί ένας όγκος μπορεί να μεγαλώσει αρκετά πριν δώσει ενοχλήσεις. Δεύτερον, γιατί στην επέμβαση αφαιρείται μαζί με το έντερο και ένα τμήμα του μεσεντερίου, ώστε να ελεγχθούν οι λεμφαδένες.
Τι είναι οι όγκοι του λεπτού εντέρου;
Οι όγκοι του λεπτού εντέρου είναι σπάνιοι. Συνήθως εμφανίζονται μεμονωμένα, αλλά ενδέχεται να είναι και πολλαπλοί, ιδιαίτερα σε ασθενείς που πάσχουν από ορισμένα σύνδρομα, όπως οικογενής αδενωµατώδης πολυποδίαση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κακοήθεις όγκοι του λεπτού εντέρου έχουν ως αφετηρία καλοήθεις όγκους (αδενώματα, λειομυώματα, λιπώματα, αιμαγγειώματα) που εξελίσσονται σε καρκινικοί.
Οι περισσότεροι όγκοι του λεπτού εντέρου είναι κλινικά σιωπηλοί για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Σχεδόν οι μισοί από όλους τους καλοήθεις όγκους του λεπτού εντέρου εντοπίζονται μόνο τυχαία είτε κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης είτε απεικονιστικών εξετάσεων για άλλους λόγους.
Ποιοι τύποι όγκων του λεπτού εντέρου υπάρχουν;
Υπάρχουν πέντε (5) τύποι καρκίνου που εντοπίζονται στο λεπτό έντερο, το αδενοκαρκίνωμα, το λειομυοσάρκωμα (ένας τύπος σαρκώματος), οι καρκινοειδείς όγκοι, οι στρωματικοί όγκοι του γαστρεντερικού και το λέμφωμα. Ειδικότερα:
- Αδενοκαρκίνωμα: Αναπτύσσεται κυρίως από αδενώματα. Οι περισσότεροι όγκοι εμφανίζονται στο δωδεκαδάκτυλο. Στους πιο σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για αδενοκαρκίνωμα περιλαμβάνονται η νόσος του Crohn (φλεγμονώδης νόσος του εντέρου), η κοιλιοκάκη, διάφοροι τύποι προηγούμενης χειρουργικής επέμβασης στο λεπτό έντερο και η νευροϊνωμάτωση (μια γενετική διαταραχή του νευρικού συστήματος που προκαλεί τον σχηματισμό όγκων σε ολόκληρο το σώμα).
- Λέμφωμα: Το εντερικό λέμφωμα του λεπτού εντέρου είναι μια αναγνωρισμένη επιπλοκή της κοιλιοκάκης και μπορεί να εμφανιστεί σε σύνδρομα ανοσοανεπάρκειας. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν κοιλιακό άλγος που μοιάζει με κράμπες, απώλεια βάρους, χαρακτηριστικά δυσαπορρόφησης, αιμορραγία ή ακόμα και απόφραξη του εντέρου.
- Λειομυοσάρκωμα: Ο εν λόγω κακοήθης όγκος προέρχεται από το μυϊκό τοίχωμα του εντέρου και μπορεί επίσης να προκύψει από ένα καλοήθες λειομύωμα. Όποτε είναι δυνατόν, συνιστάται πλήρης χειρουργική εκτομή με παράλληλη χημειοθεραπεία και ακτινοβολία.
- Καρκινοειδείς όγκοι του γαστρεντερικού: Σχηματίζονται από έναν ορισμένο τύπο νευροενδοκρινών κυττάρων, τα οποία παράγουν ορμόνες που βοηθούν στον έλεγχο των πεπτικών υγρών και των μυών που χρησιμοποιούνται για τη μετακίνηση της τροφής μέσω του στομάχου και των εντέρων. Είναι σπάνιοι και οι περισσότεροι αναπτύσσονται πολύ αργά.
- Στρωματικοί όγκοι του γαστρεντερικού συστήματος: Γνωστοί ως GISTSs από τα αρχικά της ονομασίας τους στα αγγλικά, οι εν λόγω όγκοι συγκαταλέγονται στα σαρκώματα μαλακών μορίων και σχετίζονται με μεταλλάξεις σε διάφορα γονίδια. Συνήθως απαντώνται σε ενήλικες μεταξύ 40 και 70 ετών.
Καλοήθεις όγκοι λεπτού εντέρου: όταν δεν πρόκειται για καρκίνο
Όγκος δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνος. Καλοήθης λέγεται ο όγκος που μεγαλώνει τοπικά, δεν διηθεί τους γύρω ιστούς και δεν δίνει μεταστάσεις. Στο λεπτό έντερο οι συχνότεροι είναι:
- Αδενώματα: πολύποδες από τον βλεννογόνο, όπως αυτοί του παχέος εντέρου. Μπορούν με τον χρόνο να εξελιχθούν σε καρκίνο, γι’ αυτό συνήθως αφαιρούνται.
- Λιπώματα: μαλακά ογκίδια από λίπος μέσα στο τοίχωμα. Τα περισσότερα δεν χρειάζονται θεραπεία, εκτός αν προκαλούν ενοχλήσεις.
- Λειομυώματα: ξεκινούν από τις μυϊκές ίνες του τοιχώματος.
- Αιμαγγειώματα: σχηματίζονται από αγγεία και έχουν τάση να αιμορραγούν.
- Αμαρτώματα: πολύποδες που εμφανίζονται κυρίως σε κληρονομικά σύνδρομα, όπως το σύνδρομο Peutz-Jeghers.
Γιατί όμως να αφαιρεθεί κάτι καλόηθες; Επειδή ακόμη και ένας καλοήθης όγκος μπορεί να ματώνει αθόρυβα και να προκαλεί αναιμία, να φράξει τον αυλό ή να «τραβήξει» το έντερο μέσα στον εαυτό του (εγκολεασμός), κάτι που συνήθως χρειάζεται χειρουργείο. Επιπλέον, πριν από την ιστολογική εξέταση δεν είναι πάντα βέβαιο ότι ο όγκος είναι καλοήθης. Η απόφαση παίρνεται εξατομικευμένα: μικροί, ασυμπτωματικοί όγκοι με τυπική εικόνα μπορεί απλώς να παρακολουθούνται, ενώ άλλοι αφαιρούνται ενδοσκοπικά ή χειρουργικά.
Κακοήθεις όγκοι λεπτού εντέρου με απλά λόγια
Οι τέσσερις συχνότεροι κακοήθεις όγκοι ξεκινούν από διαφορετικά κύτταρα. Γι’ αυτό συμπεριφέρονται διαφορετικά και αντιμετωπίζονται με διαφορετική λογική.
Αδενοκαρκίνωμα
Ξεκινά από τα κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό του εντέρου, όπως ακριβώς ο καρκίνος του παχέος εντέρου, και συχνά περνά από στάδιο πολύποδα. Η βάση της θεραπείας είναι η αφαίρεση του τμήματος μαζί με τους λεμφαδένες του. Όταν ο όγκος βρίσκεται στο δωδεκαδάκτυλο, δίπλα στο πάγκρεας και στους χοληφόρους, η επέμβαση είναι πιο σύνθετη και μπορεί να χρειαστεί παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή (επέμβαση Whipple).
Νευροενδοκρινείς όγκοι (καρκινοειδή)
Προέρχονται από κύτταρα που παράγουν ορμόνες. Συνήθως μεγαλώνουν αργά, βρίσκονται κυρίως στο τελικό τμήμα του λεπτού εντέρου και συχνά σε περισσότερες από μία εστίες. Όταν έχουν φτάσει στο ήπαρ, οι ουσίες που εκκρίνουν μπορεί να προκαλέσουν το λεγόμενο καρκινοειδές σύνδρομο: ξαφνικές εξάψεις στο πρόσωπο, διάρροιες, μερικές φορές δύσπνοια με συριγμό. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι η έντονη ίνωση στο μεσεντέριο, που μπορεί να «ζαρώσει» το έντερο και να προκαλέσει απόφραξη ή κακή αιμάτωση. Βασική θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση, με προσεκτικό έλεγχο ολόκληρου του λεπτού εντέρου για επιπλέον εστίες.
Γαστρεντερικοί στρωματικοί όγκοι (GIST)
Αναπτύσσονται από το τοίχωμα του εντέρου και όχι από τον βλεννογόνο. Γι’ αυτό μεγαλώνουν συχνά προς τα έξω, χωρίς να φράζουν νωρίς τον αυλό. Συχνή πρώτη εκδήλωση είναι η αιμορραγία. Σπάνια δίνουν μεταστάσεις σε λεμφαδένες, οπότε η επέμβαση στοχεύει στην πλήρη αφαίρεση του όγκου με υγιή όρια, χωρίς να σπάσει η κάψα του. Σε μεγάλους όγκους ή όγκους υψηλού κινδύνου, η χειρουργική συνδυάζεται με στοχευμένη φαρμακευτική θεραπεία, πριν ή μετά την επέμβαση, σε συνεργασία με ογκολόγο.
Λέμφωμα
Δεν είναι καρκίνος του εντέρου με τη στενή έννοια, αλλά του λεμφικού ιστού που υπάρχει μέσα στο τοίχωμά του. Η κύρια θεραπεία είναι συνήθως η χημειοθεραπεία, υπό την καθοδήγηση αιματολόγου ή ογκολόγου. Ο χειρουργός εμπλέκεται κυρίως για να ληφθεί επαρκής ιστός για διάγνωση ή όταν ο όγκος προκαλεί απόφραξη, αιμορραγία ή διάτρηση.
Ποια είναι τα συμπτώματα των όγκων του λεπτού εντέρου;
Τα συμπτώματα μπορεί να είναι χρόνια και/ή διαλείποντα και περιλαμβάνουν κοιλιακό άλγος, ναυτία, απώλεια βάρους, έλκος κι αιμορραγία. Όσο μεγαλύτερος είναι ο όγκος, τόσο πιο πιθανό είναι ο ασθενής να παρουσιάσει συμπτώματα απόφραξης του εντέρου.
Γιατί καθυστερεί η διάγνωση των όγκων λεπτού εντέρου
Οι όγκοι του λεπτού εντέρου διαγιγνώσκονται συχνά αργά, κάποιες φορές μετά από μήνες ενοχλήσεων. Αυτό δεν οφείλεται απαραίτητα σε αμέλεια. Υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι:
- Είναι «τυφλό σημείο» των κλασικών εξετάσεων. Η γαστροσκόπηση φτάνει ως το δωδεκαδάκτυλο και η κολονοσκόπηση ως το τέλος του λεπτού εντέρου. Το μεγάλο κομμάτι ανάμεσα δεν φαίνεται με καμία από τις δύο.
- Τα συμπτώματα είναι αόριστα. Ήπιος πόνος στην κοιλιά, φούσκωμα μετά το φαγητό, κόπωση. Εύκολα αποδίδονται σε ευερέθιστο έντερο, γαστρίτιδα ή άγχος.
- Έρχονται και φεύγουν. Ο όγκος μπορεί να προκαλεί παροδική, μερική απόφραξη που υποχωρεί από μόνη της, και ο ασθενής νιώθει καλά για εβδομάδες.
- Η αιμορραγία είναι συχνά αόρατη. Η μικρή, χρόνια απώλεια αίματος δεν φαίνεται στα κόπρανα. Εμφανίζεται ως σιδηροπενική αναιμία.
- Είναι σπάνιοι. Δεν αποτελούν την πρώτη σκέψη, ιδίως σε νεότερους ανθρώπους.
Πότε πρέπει να ελεγχθεί το λεπτό έντερο
- σιδηροπενική αναιμία ή θετική εξέταση κοπράνων για αίμα, με φυσιολογική γαστροσκόπηση και κολονοσκόπηση
- επαναλαμβανόμενα επεισόδια κολικοειδούς πόνου με φούσκωμα και εμέτους, χωρίς προηγούμενες επεμβάσεις στην κοιλιά που να τα εξηγούν
- ανεξήγητη απώλεια βάρους
- κοιλιοκάκη, νόσος Crohn ή κληρονομικό σύνδρομο πολυποδίασης, με νέα συμπτώματα
- εξάψεις στο πρόσωπο μαζί με χρόνιες διάρροιες
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε κάποιο από τα παραπάνω, μην περιμένετε να περάσει από μόνο του. Μια στοχευμένη εκτίμηση και οι σωστές εξετάσεις κερδίζουν πολύτιμο χρόνο.
Επιπλοκές των όγκων λεπτού εντέρου
Σε αρκετούς ασθενείς ο όγκος αποκαλύπτεται μέσα από μια επιπλοκή, συχνά στα επείγοντα.
Όταν ο όγκος φράζει το έντερο
Ο όγκος στενεύει τον αυλό ή, μέσω εγκολεασμού, «τηλεσκοπεί» ένα κομμάτι εντέρου μέσα στο επόμενο. Το περιεχόμενο σταματά να προχωρά και εμφανίζεται ειλεός του εντέρου: κολικοειδής πόνος, φούσκωμα, έμετοι, αδυναμία αποβολής αερίων και κοπράνων. Στους ενήλικες ο εγκολεασμός οφείλεται συνήθως σε κάποια βλάβη, συχνά όγκο, και γι’ αυτό σχεδόν πάντα χρειάζεται χειρουργείο.
Αιμορραγία
Μπορεί να είναι χρόνια και αθόρυβη ή απότομη, με μαύρα, πισσώδη κόπρανα (μέλαινα) ή ορατό αίμα στον πρωκτό. Οι GIST και τα αιμαγγειώματα ματώνουν συχνότερα.
Διάτρηση
Πιο σπάνια, ο όγκος, κυρίως το λέμφωμα, μπορεί να ανοίξει το τοίχωμα. Η διάτρηση του εντέρου προκαλεί περιτονίτιδα και αντιμετωπίζεται με επείγουσα επέμβαση.
Μια ξαφνική, έντονη κοιλιακή κρίση με εμέτους ή μαύρα κόπρανα θέλει άμεση εκτίμηση σε νοσοκομείο, όχι αναμονή.
Πώς γίνεται η διάγνωση των όγκων του λεπτού εντέρου;
Η διάγνωση των όγκων του λεπτού εντέρου βεβαιώνεται μέσα από μια σειρά εξετάσεων, όπως:
- ενδοσκόπηση
- απεικονιστικές εξετάσεις (αξονική και μαγνητική τομογραφία, ακτινοσκόπηση)
- εξετάσεις αίματος
- τεστ ηπατικής λειτουργίας
- εξέταση κοπράνων για παρουσία αίματος
- βιοψία λεμφαδένων, δηλαδή λήψη δείγματος ιστού προς ιστοπαθολογική εξέταση
Σύγχρονες εξετάσεις για τους όγκους λεπτού εντέρου
Οι εξετάσεις συνδυάζονται σαν κομμάτια παζλ. Η μία δείχνει πού βρίσκεται η βλάβη, η άλλη επιτρέπει βιοψία, μια τρίτη δείχνει αν υπάρχει επέκταση.
Κάψουλα ενδοσκόπησης
Καταπίνετε μια κάψουλα σε μέγεθος μεγάλου χαπιού, που περιέχει μικροσκοπική κάμερα. Καθώς διασχίζει το έντερο, τραβά χιλιάδες φωτογραφίες και τις στέλνει σε μια συσκευή που φοράτε στη μέση. Δεν χρειάζεται νάρκωση και συνεχίζετε την καθημερινότητά σας. Είναι πολύ χρήσιμη για την αναζήτηση της πηγής αιμορραγίας ή αναιμίας. Έχει όμως δύο περιορισμούς: δεν παίρνει βιοψία και, αν υπάρχει στένωση, μπορεί να κολλήσει. Γι’ αυτό, όταν υπάρχει υποψία απόφραξης, προηγείται αξονική ή μια ειδική δοκιμαστική κάψουλα που διαλύεται.
Εντεροσκόπηση
Είναι ενδοσκόπηση με μακρύτερο, ειδικό ενδοσκόπιο, συνήθως με τη βοήθεια μπαλονιών που «μαζεύουν» το έντερο πάνω στο εργαλείο. Γίνεται υπό μέθη, από το στόμα ή από τον πρωκτό, ανάλογα με το πού βρίσκεται η βλάβη. Το μεγάλο της πλεονέκτημα είναι ότι επιτρέπει βιοψία, αφαίρεση μικρών πολυπόδων, αντιμετώπιση αιμορραγίας και σήμανση του σημείου με ειδικό μελάνι (τατουάζ). Έτσι ο χειρουργός εντοπίζει εύκολα τη βλάβη, ιδίως στη λαπαροσκοπική επέμβαση.
Αξονική εντερογραφία
Πρόκειται για αξονική τομογραφία με ειδική προετοιμασία. Πίνετε μεγάλη ποσότητα ενός ουδέτερου υγρού, ώστε το λεπτό έντερο να διαταθεί και το τοίχωμά του να φαίνεται καθαρά, ενώ χορηγείται και ενδοφλέβιο σκιαγραφικό. Η εξέταση δείχνει πάχυνση του τοιχώματος, μάζες, στενώσεις, διογκωμένους λεμφαδένες και τυχόν εστίες στο ήπαρ. Με μία εξέταση, δηλαδή, γίνεται διάγνωση και σταδιοποίηση. Σε νεότερους ασθενείς ή όταν θέλουμε να αποφύγουμε την ακτινοβολία, εναλλακτική είναι η μαγνητική εντερογραφία.
Συμπληρωματικός έλεγχος
Για τους νευροενδοκρινείς όγκους χρησιμοποιούνται ειδικές ορμονικές εξετάσεις αίματος ή ούρων και απεικόνιση PET που «βλέπει» τους υποδοχείς αυτών των κυττάρων. Για το αδενοκαρκίνωμα μετρώνται καρκινικοί δείκτες. Την τελική διάγνωση, πάντως, τη δίνει η ιστολογική εξέταση. Μερικές φορές ο όγκος εντοπίζεται μόνο με διαγνωστική λαπαροσκόπηση, που μπορεί να γίνει ταυτόχρονα και θεραπεία.
Ποια είναι η θεραπεία για τους όγκους του λεπτού εντέρου;
Η θεραπεία εξαρτάται από τη θέση, το μέγεθος και το σχήμα του όγκου και από το εάν έχει εξαπλωθεί.
Στο επίκεντρο της θεραπείας του καρκίνου του λεπτού εντέρου βρίσκεται η χειρουργική αφαίρεση των όποιων όγκων μαζί με το αντίστοιχο τμήμα του λεπτού (εντερεκτομή) εντέρου και τους περιβάλλοντες ιστούς και στη συνέχεια η αναστόμωση (δηλαδή επανένωση) του εντέρου που απομένει για την αποκατάσταση της λειτουργίας του πεπτικού συστήματος.
Το θεραπευτικό πλάνο συνήθως περιλαμβάνει χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία επικουρικά.
Η εντερεκτομή μπορεί να γίνει με ανοικτή επέμβαση ή με ελάχιστα επεμβατική μέθοδο, όπως η λαπαροσκόπηση και ή ρομποτική χειρουργική.
Λαπαροσκοπική εντερεκτομή για όγκους λεπτού εντέρου
Σε πολλές προγραμματισμένες περιπτώσεις, η εντερεκτομή γίνεται λαπαροσκοπικά, μέσα από μικρές τομές. Το λεπτό έντερο προσφέρεται για αυτή την προσέγγιση: είναι κινητό και μπορεί να ελεγχθεί σε όλο του το μήκος με ειδικές λαβίδες.
Πώς γίνεται η επέμβαση
- Με γενική αναισθησία γίνονται 3 έως 4 μικρές τομές και η κοιλιά γεμίζει με διοξείδιο του άνθρακα, ώστε να δημιουργηθεί χώρος εργασίας.
- Ο χειρουργός ελέγχει ολόκληρη την κοιλιά, το ήπαρ και το περιτόναιο, και «ξετυλίγει» το λεπτό έντερο από την αρχή ως το τέλος. Το βήμα αυτό είναι απαραίτητο ειδικά στους νευροενδοκρινείς όγκους, που μπορεί να είναι πολλαπλοί.
- Το τμήμα με τον όγκο αφαιρείται με ασφαλή όρια, μαζί με το αντίστοιχο μεσεντέριο και τους λεμφαδένες όταν αυτό ενδείκνυται.
- Τα δύο υγιή άκρα ενώνονται (αναστόμωση), μέσα ή έξω από την κοιλιά, και το παρασκεύασμα βγαίνει από μια μικρή τομή λίγων εκατοστών.
Τι κερδίζει ο ασθενής
Σε σχέση με τη μεγάλη τομή: λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο, ταχύτερη κινητοποίηση, πιο γρήγορη επάνοδο της λειτουργίας του εντέρου και μικρότερο κίνδυνο κήλης στο τραύμα. Η ρομποτική χειρουργική προσθέτει τρισδιάστατη όραση και εργαλεία με μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων, χρήσιμα στις ενδοκοιλιακές αναστομώσεις και στην αφαίρεση λεμφαδένων.
Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η ανοικτή επέμβαση είναι προτιμότερη: πολύ μεγάλοι όγκοι, εκτεταμένες συμφύσεις από παλαιότερα χειρουργεία, έντονη διάταση του εντέρου λόγω απόφραξης. Η μετατροπή σε ανοικτή επέμβαση κατά τη διάρκεια του χειρουργείου δεν είναι αποτυχία. Είναι απόφαση ασφάλειας.
Ανάρρωση και παρακολούθηση μετά από όγκο λεπτού εντέρου
Μετά από λαπαροσκοπική εντερεκτομή, οι περισσότεροι ασθενείς σηκώνονται από το κρεβάτι την ίδια ή την επόμενη ημέρα και ξεκινούν σταδιακά υγρά και μαλακή τροφή. Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως λίγες ημέρες, ανάλογα με την έκταση της επέμβασης και τη γενική σας κατάσταση. Οι καθημερινές δραστηριότητες επανέρχονται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Για την άρση βαρών θα λάβετε συγκεκριμένες οδηγίες.
Η αφαίρεση ενός μικρού τμήματος λεπτού εντέρου συνήθως δεν επηρεάζει αισθητά την πέψη, γιατί το υπόλοιπο έντερο αναλαμβάνει τη λειτουργία του. Εξαίρεση αποτελούν οι εκτομές του τελικού τμήματος, που μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφηση της βιταμίνης B12 και των χολικών οξέων. Τότε ελέγχονται τακτικά τα επίπεδα και, αν χρειαστεί, χορηγείται συμπλήρωμα.
Το ιστολογικό αποτέλεσμα καθορίζει τα επόμενα βήματα. Κάθε κακοήθεια συζητείται σε ογκολογικό συμβούλιο, όπου χειρουργός, ογκολόγος, ακτινολόγος και παθολογοανατόμος αποφασίζουν μαζί για τη συμπληρωματική θεραπεία. Ακολουθεί πρόγραμμα παρακολούθησης με εξετάσεις αίματος και απεικόνιση σε τακτά διαστήματα, που διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του όγκου.
Όγκοι λεπτού εντέρου: ο ρόλος του χειρουργού και του ογκολόγου
Επειδή οι όγκοι του λεπτού εντέρου είναι σπάνιοι και πολύ διαφορετικοί μεταξύ τους, η αντιμετώπισή τους απαιτεί στενή συνεργασία ειδικοτήτων. Κάθε ειδικότητα έχει σαφή ρόλο.
- Χειρουργός: κρίνει αν και πώς μπορεί να αφαιρεθεί ο όγκος, σχεδιάζει την έκταση της εντερεκτομής και των λεμφαδένων, επιλέγει ανάμεσα σε λαπαροσκοπική, ρομποτική ή ανοικτή επέμβαση και παρακολουθεί την ανάρρωση.
- Ογκολόγος: αποφασίζει για χημειοθεραπεία ή στοχευμένα φάρμακα πριν ή μετά την επέμβαση, ιδίως στο αδενοκαρκίνωμα, στα GIST υψηλού κινδύνου και στους νευροενδοκρινείς όγκους.
- Γαστρεντερολόγος: εντοπίζει τη βλάβη με κάψουλα ή εντεροσκόπηση, παίρνει βιοψίες και σημαδεύει το σημείο για τον χειρουργό.
- Αιματολόγος: αναλαμβάνει τη θεραπεία όταν πρόκειται για λέμφωμα.
Ο Δρ. Νικόλαος Καλοχριστιανάκης, MD, MSc, είναι Διευθυντής της ΣΤ΄ Χειρουργικής Κλινικής (ελάχιστα επεμβατική χειρουργική πεπτικού και κοιλιακού τοιχώματος) στο Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center. Εκπαιδεύτηκε στη λαπαροσκοπική χειρουργική στο IRCAD του Στρασβούργου και αξιοποιεί το ρομποτικό σύστημα Da Vinci Xi όταν η ρομποτική προσέγγιση ωφελεί τον ασθενή.
Αν έχετε ήδη διάγνωση ή ένα ύποπτο εύρημα σε αξονική ή κάψουλα, μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη χειρουργού πριν αποφασίσετε για τη θεραπεία. Σχετικές καταστάσεις θα βρείτε επίσης στις παθήσεις στομάχου και λεπτού εντέρου.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι πάντα καρκίνος ένας όγκος στο λεπτό έντερο;
Όχι. Πολλοί όγκοι του λεπτού εντέρου είναι καλοήθεις, όπως τα λιπώματα, τα λειομυώματα και τα αδενώματα. Κάποιοι από αυτούς, κυρίως τα αδενώματα, μπορούν με τον καιρό να εξελιχθούν σε καρκίνο, ενώ άλλοι προκαλούν αιμορραγία ή απόφραξη. Ο χαρακτήρας ενός όγκου επιβεβαιώνεται με βιοψία ή με την ιστολογική εξέταση μετά την αφαίρεση. Γι' αυτό κάθε εύρημα αξιολογείται προσεκτικά, ακόμη κι αν οι εξετάσεις δείχνουν καλοήθη εικόνα.
Μπορεί η γαστροσκόπηση ή η κολονοσκόπηση να δείξει όγκο στο λεπτό έντερο;
Μόνο εν μέρει. Η γαστροσκόπηση φτάνει ως το δωδεκαδάκτυλο και η κολονοσκόπηση βλέπει συνήθως μόνο τα τελευταία εκατοστά του λεπτού εντέρου. Το μεγαλύτερο τμήμα του, ανάμεσα σε αυτά τα σημεία, δεν φαίνεται με καμία από τις δύο. Για αυτό το κομμάτι χρησιμοποιούνται η κάψουλα ενδοσκόπησης, η εντεροσκόπηση και η αξονική ή μαγνητική εντερογραφία, ανάλογα με τα συμπτώματα.
Πονάει η κάψουλα ενδοσκόπησης και τι γίνεται αν δεν βγει;
Η κάψουλα δεν πονάει. Την καταπίνετε με λίγο νερό και αποβάλλεται φυσιολογικά με τις κενώσεις, συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες. Σπάνια μπορεί να κολλήσει σε κάποια στένωση. Γι' αυτό, όταν υπάρχει υποψία στένωσης, προηγείται αξονική ή δοκιμαστική κάψουλα που διαλύεται. Αν η κάψουλα παραμείνει, συχνά ο ίδιος ο όγκος που την εμπόδισε αφαιρείται χειρουργικά, μαζί με αυτήν, στην ίδια επέμβαση.
Πόσο λεπτό έντερο μπορεί να αφαιρεθεί χωρίς προβλήματα στην πέψη;
Στους όγκους του λεπτού εντέρου αφαιρείται συνήθως ένα περιορισμένο τμήμα, και το υπόλοιπο έντερο καλύπτει τη λειτουργία του χωρίς αισθητές αλλαγές στη διατροφή. Προβλήματα απορρόφησης εμφανίζονται κυρίως όταν αφαιρούνται πολύ μεγάλα μήκη εντέρου, κάτι ασυνήθιστο σε αυτές τις επεμβάσεις. Αν αφαιρεθεί το τελικό τμήμα, ελέγχεται τακτικά η βιταμίνη B12 και δίνεται συμπλήρωμα όπου χρειάζεται.
Μπορεί η επέμβαση για όγκο λεπτού εντέρου να γίνει με μικρές τομές;
Σε πολλές περιπτώσεις ναι. Η λαπαροσκοπική ή ρομποτική εντερεκτομή γίνεται από 3 έως 4 μικρές τομές και μία λίγο μεγαλύτερη για την αφαίρεση του τμήματος. Προσφέρει λιγότερο πόνο και ταχύτερη επιστροφή στις δραστηριότητες. Σε πολύ μεγάλους όγκους, εκτεταμένες συμφύσεις ή σοβαρή απόφραξη μπορεί να προτιμηθεί η ανοικτή επέμβαση. Η επιλογή γίνεται μετά από εξέταση και μελέτη των απεικονίσεων.
Θα χρειαστώ χημειοθεραπεία μετά το χειρουργείο;
Εξαρτάται από τον τύπο και το στάδιο του όγκου. Ένας καλοήθης όγκος δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο από την αφαίρεση. Στο αδενοκαρκίνωμα, η απόφαση βασίζεται στο αν έχουν προσβληθεί λεμφαδένες. Οι GIST υψηλού κινδύνου αντιμετωπίζονται με στοχευμένα φάρμακα, ενώ το λέμφωμα θεραπεύεται κυρίως με χημειοθεραπεία. Κάθε περίπτωση συζητείται σε ογκολογικό συμβούλιο μετά το ιστολογικό αποτέλεσμα.
Μπορεί η αναιμία να είναι το μόνο σύμπτωμα όγκου στο λεπτό έντερο;
Ναι, και συμβαίνει συχνά. Ορισμένοι όγκοι ματώνουν σε πολύ μικρές ποσότητες, χωρίς ορατό αίμα στα κόπρανα. Το μόνο εύρημα είναι τότε μια σιδηροπενική αναιμία με κούραση, ωχρότητα ή λαχάνιασμα. Όταν η αναιμία δεν εξηγείται από γαστροσκόπηση και κολονοσκόπηση, ή επανέρχεται παρά τη λήψη σιδήρου, ο ιατρός συνήθως προτείνει έλεγχο του λεπτού εντέρου με κάψουλα ή εντεροσκόπηση.
Είναι κληρονομικοί οι όγκοι του λεπτού εντέρου;
Οι περισσότεροι εμφανίζονται χωρίς κληρονομικό υπόβαθρο. Ορισμένα σύνδρομα όμως αυξάνουν τον κίνδυνο, όπως η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση, το σύνδρομο Lynch και το σύνδρομο Peutz-Jeghers. Ο κίνδυνος είναι επίσης αυξημένος στην κοιλιοκάκη και στη νόσο Crohn. Αν στην οικογένειά σας υπάρχουν τέτοια σύνδρομα ή πολλοί καρκίνοι του πεπτικού σε νεαρή ηλικία, ενημερώστε τον ιατρό σας για εξατομικευμένο προληπτικό έλεγχο.